İsmail Engin : Ben Varım, Çünkü Biz Varız - Koen Vanmechelen’in Ubuntu Yorumu

[İsmail Engin] Belçikalı çağdaş sanatçı Koen Vanmechelen, sanatın bilim, felsefe ve toplumla kesiştiği noktada ürettiği çalışmalarıyla dikkat çekiyor. Antropolojiden biyoetiğe, insan haklarından biyokültürel çeşitliliğe uzanan geniş bir ilgi alanına sahip olan sanatçı, özellikle “melezleşme” kavramı üzerinden yaşamın çeşitliliğini ve karşılıklı bağımlılık ilişkilerini sorguluyor.

2021 yılında gerçekleştirdiği Ubuntu adlı otoportresi, bugün Galleria degli Uffizi koleksiyonunda yer alıyor. Eserde sanatçı, kendisini bir şaman figürü olarak sunuyor. Tüyler ve doldurulmuş tavuk parçalarından oluşan bir palto giyen Vanmechelen, kırılgan Murano camından yapılmış kabile maskesinin ardından izleyiciye bakıyor. Hem maske hem de kostüm, algıyı bozarak kimlik, aidiyet ve ötekilik üzerine düşünmeye davet ediyor.

Sanatçının çalışmalarında tavuk ve yumurta figürleri yıllardır merkezi bir sembol olarak öne çıkıyor. Bu imgeler aracılığıyla bilimsel, etik ve felsefi meseleleri birbirine bağlayan Vanmechelen, yaşamın sürekliliğini sağlayan çeşitliliği ve farklılıkların bir araya gelmesinden doğan gücü görünür kılıyor.

Ubuntu başlığı da bu düşünsel çerçevenin önemli bir parçası. Güney Afrika kökenli Bantu felsefesine dayanan kavram, “Ben varım, çünkü biz varız” anlamına geliyor. İnsanın ancak diğer canlılarla, toplumla ve doğayla kurduğu ilişkiler sayesinde var olabileceğini savunan bu anlayış, eserin temel mesajını oluşturuyor.

Vanmechelen’e göre hiçbir canlı tek başına varlığını sürdüremez. Yaşamın özü, farklı türlerin, kültürlerin ve bireylerin birbirleriyle kurduğu etkileşimde saklıdır.

Sanatçı, eserleriyle insanlığın doğayla olan bağını yeniden hatırlatırken, çevremizdeki yaşam ağını daha dikkatli okumaya ve ona saygıyla yaklaşmaya çağırıyor.

2010 yılında fahri doktora unvanı alan Vanmechelen, 2013’te Golden Nica Hybrid Art Award ve Global Artist’s Award gibi uluslararası ödüllere layık görüldü. Yapıtları Floransa’dan Londra’ya, Karlsruhe’den Havana’ya kadar dünyanın önemli müze ve galerilerinde sergilendi.

Ubuntu, yalnızca bir otoportre değil; insanın kendisini diğer canlılardan ve toplumdan bağımsız düşünemeyeceğini hatırlatan güçlü bir manifesto niteliği taşıyor. Çünkü hem biyolojik hem de sosyal anlamda varlığımız, başkalarıyla kurduğumuz ilişkiler sayesinde anlam kazanıyor. | @ismailenginhd [2.6.2023]