İsmail Engin : Emek - İlk Alevi[lik] Dergisi [1962] – II

“Pîrim Hatâyîmi gördüm düşümde” “Ali’nin nışanı vardır başımda” ǀ Tiri Ebe

[İsmail Engin] “Sahibi ve yazı işleri Müdürü” Sefer Aytekin olan, adı sol üst köşede kırmızı rengle yazılmış, “Emek Basım Yayımevi”nde “Kültür Dergisi” mottosuyla ve “Şimdilik ayda bir çıkar” ibaresiyle basılan Ankara merkezli “Emek Dergisi”nin 6 sayfadan ibaret 2. sayısı, 30 Mayıs 1962’de çıktı. Derginin 3. sayfasında “Yakında 15 günlük sonra haftalık olacaktır” kaydına rastlanılmaktadır.

İkinci sayısının ilk sayfasında ikisi dördüncü sayfada da devam eden üç yazı vardır: Sefer Aytekin’in “Lâiklik : Evet” [ibid, 1, 4], imzasız “Nasıl Paryalaştık?” [ibid, 1, 4] ve Cafer Can’ın “Suçlu Kim?” [ibid, 1]

İkinci sayfada “ilk sayıdan devamla, imzasız “Kur’an’dan”, “İncil’den”, “Tevrat’tan” ve “Zebur’dan” örnekler sunulan “Dört Kitap – II” başlıklı yazının [ibid, 2] dışında; Avukat Cemal Özbey’in dirlik, birlik ve beraberliğe davet ettiği “Birlik” [ibid, 2] adlı kısa yazısı ile Âşık Hüseyin Çırakman’ın “Ayda İnsan” başlıklı şiiri [ibid, 2] bulunmaktadır.

Üçüncü sayfada ilk “Muaviye Hayranlarına Cevap – Muaviye Kimdir?” başlıklı ilk sayıda başlayan dizi yazının ikincisine [ibid, 2] yer verilmektedir. Sayfaya ayrıca Afyon Akçaşar Köyünden 1950’de Hakk’a yürüyen “Pîrim Hatâyîmi gördüm düşümde” “Ali’nin nışanı vardır başımda” diyen “Tiri Ebe”den “Neyin Kaldı” şiiri [ibid, 3] de eklenmiştir.

İsmail Engin : Devlet ve Alevilik -

[İsmail Engin] Türkiye'de devlet, yaklaşık her on yılda bir Aleviler ve Alevilik konusundaki "kurumsal belleği"ni güncelleyen bir mekanizma işletiyor. 

Süreç, bazen açık biçimde, bazen de daha örtülü yöntemlerle; toplantılar, çalıştaylar, sempozyumlar ve çeşitli organizasyonlar aracılığıyla yürütülüyor. 

Söz konusu etkinliklerin finansal ve idari desteği çoğu zaman doğrudan devlet tarafından sağlanıyor; vakıf ya da dernek yapıları söz konusu olduğunda ise hem "denetim" hem de "yasaya uygunluk" çerçevesi devletin kontrolünde şekilleniyor.

Diğer bir ifadeyle, Alevi örgütlenmeleri ve etkinlikleri düzenli biçimde hukuki açıdan gözden geçiriliyor. 

Aslında bunun kökleri çok daha eskiye, Osmanlı dönemine kadar uzanıyor: 

Osmanlı'dan itibaren Alevi topluluklarına ilişkin bir denetim mekanizması ve kurumsallaşmış kayıt sistemi varlığını sürdürmüş durumda.

Örneğin, Osmanlı'da şecereleri denetleyen yapılar bulunuyor; bu şecerelerin onaylanmasıyla birlikte bazı imtiyazlar tanımlanıyor - tanınıyor ve geliştiriliyordu. 

Tekke ve zaviyelerin toprak kullanımı, vergilendirilmesi ve vergi muafiyetleri de bu çerçevede düzenleniyordu. 

İsmail Engin : Kakava [Video]

İsmail Engin : Kakava, 2'50'' [05.05.2026] 

https://youtube.com/shorts/k7kGTwYpCq0

Trakya’nın kadim geleneği Kakava, yalnızca bir eğlence değil; belleğin, kimliğin, birlikte yaşama kültürünün canlı bir ifadesi olarak her yıl yeniden hayat buluyor; kişisel hatıranın ötesinde, kuşaklar arası aktarılan kültürel mirasın izlerini taşıyor:

İsmail Engin : Emek - İlk Alevi[lik] Dergisi [1962]

[İsmail Engin] Yaygın olarak düşünüldüğü üzere 1 Temmuz 1964'te yayın hayatına atılan “Karacahöyük” veya 1 Temmuz 1966'da yayınlanmaya başlanan ilk seri “Cem” dergisi, ilk Alevi[lik] dergisi değildir! 

İlk Alevi[lik] dergisi bugünkü bilgilerimize göre, “Emek Dergisi”dir.

Ankara merkezli “Emek Dergisi” – yahut “Emek Yeni Seri” – , “Kültür Dergisi” mottosuyla ve “Şimdilik ayda bir çıkar” ibaresiyle 30 Nisan 1962 tarihinde yayın hayatına başladı. 6 Ocak 1964'te yayın hayatı sona erdi. 

Adı sol üst köşede kırmızı rengle yazılmıştır ve toplam 12 sayıdır. Son sayısında dergi adının rengi kırmızıdan siyaha dönüşmüştür.

“Sahibi ve yazı işleri Müdürü”, Sefer Aytekin’dir. Hacıbektaşlı Sefer Aytekin, “Solcu” – TKP’li – olması nedeniyle değişik dönemlerde defaaten takibe uğramış, mahpus olmuştu.

6 sayfadan ibaret ilk sayısının manşetinde Sefer Aytekin tarafından kaleme alınan “Gerçek Mürşit” başlığı göze çarpmaktadır. Yazıda “Kur’an ‘Körlerle görenler, karanlıkla aydınlık, bilenlerle bilmeyenler bir değildir’ der” [ibid, 1] vurgusu yapılmakta; Hazreti Ali’ye atfen,

İsmail Engin : Australia’lı Alevilerin Sesi [1995] - III

[İsmail Engin] “Australia’lı Alevilerin Sesi”nin Aralık 1995’te çıkarılan 3. sayısı, “Australia Alevi Merkezleri Yayın Organı” olarak yayınlanmıştır. 

Dikenli tellerin hakim olduğu derginin ön kapağında ayrı ayrı ve alt altta “Her yer Kerbela, Her yerde yezit var”, “Neden Gaziosmanpaşa”, “Abdal Musa ve İkrar Cemleri”, “21 Mart Hz. Ali’nin doğum ve evlenme günü”, “Newroz bayramı”, “1 Mayıs İşçi Bayramı yürüyüşü”, “8 Mart Kadınlar Günü” ile “Sivas Katliamında Devletin Rolü” büyük – küçük manşettir. 

40 sayfalık 3. sayısının “Yayın Kurulu” Mehmet Gündoğdu, İlker Aydın ve Taşdan Yılmaz’dan oluşmaktadır. 

Derginin iç kapağında “Australia’lı Alevilerin Sesi” Melbourne, Springvale, Sunraysia, Sydney Alevi Kültür Merkezleri Ortak Yayın Organıdır” ibaresi vardır.

Coburg (Vic.) merkezli adı geçen derginin bu sayısında, ön iç kapakta Sydney Temsilcisi Dursun Güzel, Mildura Temsilcisi Rıza Kuzu kaydına rastlanılmaktadır.

“İçindekiler” ön iç kapaktadır. 

Dergideki yazılar şunlardır:

İsmail Engin : Australia’lı Alevilerin Sesi [1995] - II

[İsmail Engin“Australia’lı Alevilerin Sesi”nin 1995 yılında çıkarılan 2. sayısı, “Australia Alevi Merkezleri Yayın Organı” olarak yayınlanmıştır.

36 sayfalık 2. sayısının “Yayın Kurulu” Mehmet Gündoğdu, İlker Aydın ve Taşdan Yılmaz’dan oluşmaktadır.

Derginin iç kapağında “Australia’lı Alevilerin Sesi” Melbourne Alevi Kültür Merkezi, Sunraysia Çağdaş Aleviler Kültür Merkezi, Springvale Alevi Kültür Merkezi (Victoria), Avustralya Alevi Kültür Merkezi (N.S.W.) Ortak Yayın Organıdır” ibaresi vardır.

Coburg (Vic.) merkezli adı geçen derginin bu sayısında, ön iç kapakta Sydney Temsilcisi Dursun Güzel, Mildura Temsilcisi Rıza Kuzu kaydına da rastlanılmaktadır.

“İçindekiler” ön iç kapaktadır.

Derginin yazıları şunlardır:

“Yayın Kurulu Diyor ki” [ibid, 1], Mehmet Gündoğdu imzalı “Dedenin Köşesi – Alevilikte İnsan ve Sevgi” [ibid, 2], Taşdan Yılmaz imzalı “Sende mi Alevici Oldun?” [ibid, 3-4], İlker Aydın imzalı “Can gözü – Neden Gaziosmanpaşa?..” [ibid, 5-6], Ender Akay imzalı “Kültür Sanat Edebiyat – Aziz Nesin’in ardından” [ibid, 7-8], Taşdan Yılmaz imzalı “Gıbıl Ezo” [ibid, 8-10], Ali Balkız imzalı “Aydın Sorumluluğu ve Türkiye Yazarlar Sendikası” [ibid, 11], Hıdır Temel imzalı “Alevilik ve Alevi Dünyası” [ibid, 12-13], “Melbourne’de Baba Mansur Cemevi Törenle Açıldı” [ibid, 14-15], “Yaşadığımız Ülke Australia – Aborigines” [ibid, 16-18], Lütfi Kaleli imzalı “Australia İzlenimlerim” [ibid, 19-20], İlker Aydın imzalı “Aslan’ın Erkeği Aslan da, Dişisi Aslan Değil mi?..” [ibid, 21], İpek Akay imzalı “Ismarlama Evlilikler” [ibid, 22], Ali Duran Gülçiçek imzalı “21 Mart Nevruz Bayramı” [ibid, 23], Hasan Dönmez imzalı “Faili Meçhul mü?..” [ibid, 24], imzasız “Gençlik – Alevi Gençlik” [ibid, 25], Australia’lı Alevi imzalı “Ben Australia’da Alevi’miyim” [ibid, 26], Fatma Aydın’ın çevirisi “Whose job is it?” ǀ “Kimin İşidir?” [ibid, 27], Yaşar Dönmez imzalı “Neden Kerbela’lar Hep Tekerrür Eder?” [ibid, 28], “Çocuk – Çocukla Birlikte Okuma” [ibid, 29-30], “Sosyal ve Kültürel Etkinlikler” [31-32], “Okuyucu Mektupları” [ibid, 33-34], “Mizah – Bektaşi Fıkralarından Bir Demet” [ibid, 35] başlıklı yazılarla – haberlerle, Muharrem Aydın’ın hazırladığı “Bilmece Bulmaca” [ibid, 36]...

Arka iç kapaktaki Karacaoğlan’dan “Üryan” şiiri İngilizcedir.

“Yayın Kurulu Diyor ki” [ibid, 1] kısmında, dergideki değişiklikler vurgulanmakta, derginin;

İsmail Engin : Australia’lı Alevilerin Sesi [1995]

[İsmail Engin] “Australia’lı Alevilerin Sesi”, “Melbourne Alevi Merkezi Yayın Organı” olarak “Ocak – Şubat 1995”te yayınlanmaya başlanmıştır. 22 sayfalık ilk sayısının “Yayın Kurulu” Mehmet Gündoğdu ve İlker Aydın’dan ibarettir. 

Victoria merkezli derginin ön kapağının sol üst köşesindeki logosu Avustralya kıtasının üzerinde duran, tuttuğu sazını başının üzerinde iki elleriyle kaldırmış ozandır. Grafikte ozanın başı güldür. Sembol olarak Banaz’daki “Pir Sultan Abdal Heykeli”ni andırmaktadır.

“İçindekiler” iç kapaktadır. 

Derginin yazıları şunlardır:

Australia’lı Alevilerin Sesi imzalı “Çıkarken” [ibid, 1], Mehmet Gündoğdu imzalı “Dedenin Köşesi – Hü Dost” [ibid, 2], Hayati Doğan imzalı “Bir Başlangıca Merhaba Diyebilmek” [ibid, 3], İlker Aydın imzalı “Can gözü – Şu Alevilik de Olmasa” [ibid, 4-5], T. Yılmaz imzalı “İnsan Hakları Günü 45” [ibid, 6], O. Yılmaz imzalı “Kadın – Toplum Katmanlarında Kadın” [ibid, 7], T. Yılmaz imzalı “Gençlik – Sistem ve Gençlik” [ibid, 8],  “Kültür Sanat Edebiyat – Yunus ve Sevgi” [ibid, 9], T. Arslan imzalı “Şehir Başlar – Şiir” [ibid, 10], Hasan Dönmez imzalı “Öykü – Bayram Namazı Hiç Rekattır (Bu gerçek bir yaşam öyküsüdür.)” [ibid, 11-12], Özgül Çınar imzalı “Düşünce – Şiir” [ibid, 13], imzasız “Australia” [ibid, 14-15], imzasız “Göç” [ibid, 16-17], Serdal Çınar imzalı “Cem ve Kültür Evimiz Alındı” [ibid, 18], imzasız “Sosyal ve Kültürel Etkinlikler” [ibid, 19], imzasız “Mizah” [ibid, 20], Fatma Aydın’ın “Dorothy Law Nolte”den çevirisi “Çocuk – Çocuk Nasıl Yetiştirilirse Öyle Yaşar” [ibid, 21], Muharrem Aydın’ın hazırladığı “Bilmece Bulmaca”dır [ibid, 22].

Australia’lı Alevilerin Sesi imzalı “Çıkarken” [ibid, 1] başlıklı yazıda derginin neden çıkarıldığı ve amaçları, sıralanmakta; Alevilik betimlenmektedir:

İsmail Engin : Yurtsever Birlik [Birlik Bülteni, 1979]

[İsmail Engin] “Yurtsever Birlik”, “Türkiye Birlik Partisi Yayın Organıdır” ve “Birlik Bülteni” olarak ilk sayısı 10 Mayıs 1979’da çıkarılmıştır. 

Derginin ilk sayfasının sol üst köşesinde kırmızı bir kare - kutucuk içinde daire olarak sıralanmış 12 yıldız, onların ortasında aslan, aslanın altında büyük harflerle TBP vardır. 

İlk sayfanın sağ üst köşesinde Mustafa Timisi’den yapılan 

“İçinde yaşadığımız huzursuzluktan kurtuluş yolu, kendimize dönmektir. Başkasından çare beklemek kendimizi tekrar aldatmaktır. Çareyi, umudu kendimizde bulmalıyız” 

alıntısı kare içinde verilmektedir.

8 sayfadan ibaret İstanbul merkezli Bülten’in “Sahibi” “TBP Adına Genel Başkan” Mustafa Timisi, “Yazı İşleri Müdürü” Veli San’dır. Fiyatı 250 kuruştur.

Mustafa Timisi’nin “Çıkış Yolumuz” başlıklı yazısı, Bülten’in ilk sayfasını kaplamaktadır; devamı 7. sayfadadır. [ibid, 1, 7]

Timisi, bu yazıda, TBP’nin “devrimci – toplumcu mücadele” ile 1981 Genel Seçimlerine hazırlandığını söylemektedir:

İsmail Engin : Sosyal Demokrat Dergisinin Kapak ve Dosya Konusu - Türkiye’de Aleviler ve Alevilik [2012]

[İsmail Engin] “İmtiyaz Sahibi ve Sorumlu Yazı İşleri Müdürü”nün Erol Kızılelma, “Genel Yayın Yönetmeni”nin Aydın Cıngı, “Genel Koordinatör”ün Ercan Karakaş olduğu,;“Yayın Kurulu”na bu isimlerin dışında İnan Dağdelen ve Altan Ertürk’ün dahil bulunduğu “Aylık Siyasi Dergi” “Sosyal Demokrat”ın Eylül 2012’de yayınlanan 48 sayfadan ibaret 21. sayısının dosya konusu “Türkiye’de Aleviler ve Alevilik”tir.

İlgili dosyaya; Emel Sungur “Türkiye’de Alevi Olmak” [ibid, 4-7], Turan Eser “Alevi Talepleri Üzerine Düşünmek” [ibid, 8-10], Kazım Genç “Zorunlu Din Dersi – Hukuki Değerlendirme ve Aleviler Üzerindeki Etkileri” [ibid, 11-13], Ercan Karakaş “Alevilerin Talepleri ve Siyasi Partiler” [ibid, 14-16], Deniz Tansi “AKP Dış Politikasında ‘Alevilik’” [ibid, 17-19] konulu yazılarıyla katkı yaparken, “Serbest Yazılar” kısmında Ali Kenanoğlu’nun “Hatay Gözlemlerim Üzerine” [ibid, 22-25] başlıklı yazısı dikkat çekmektedir. 

“Pir Sultan Abdal 2 Temmuz Kültür ve Eğitim Vakfı Başkanı” Emel Sungur, “Türkiye’de Alevi Olmak” konulu yazısına; 

“Alevilikte Anadolu topraklarında yaşayan bütün inançların etkisi görülür. Alevilik ne İslam’ın özüdür, ne de inanç merkezi cami olan ve Ramazan orucu tutan, namaz kılan insanların oluşturduğu bir inanç, bir yaşam biçimidir.” [ibid, 4]

girişiyle başlamaktadır. 

Sungur, burada “Alevilik tarifi tek şekle sokulamaz” [ibid, 4] vurgusuyla “Yüzyıllardır Alevilik tarifi yapmaya çalışan devlet bugüne kadar bütün yok sayışlara rağmen yok edemediği Aleviliği asla yok edemeyecektir” [ibid, 4] demektedir. 

Yazısında “Emperyalistler, neden dinsel inançlara sarılırlar?” [ibid, 5] sorusunu da sorgulayan Sungur, “Resmi din politikasının Aleviler etkisi” [ibid, 5-6] üzerinde durmaktadır. 

İsmail Engin : Bilim ve Ütopya Dergisinin Kapak ve Dosya Konusu - Anadolu Aleviliği [1996]

[İsmail Engin] “Sahibi”nin Gökyüzü Sanat Ürünleri Ltd. Şti adına Ferit Ülsever; “Yayın Yönetmeni”nin Ender Helvacıoğlu; “Sorumlu Müdür”ün Metin Aktaş’ın olduğı İstanbul merkezli “Aylık bilim ve politika dergisi” Bilim ve Ütopya’nın Ağustos 1996’da yayınlanan 64 sayfalık 26. sayısının kapak paketi “Kökeni, tarihi ve bugünüyle Anadolu Aleviliği” adını taşımaktadır.

Kapak ve dosya konusunun içeriğini Ali Balkız “Çağdaşlaşma ve Alevilik” [ibid, 8-9], Çetin Yetkin “Ha Kızılbaş ha Türk!” [ibid, 9], Baki Öz “Manicilik ve Alevi-Bektaşilikteki izleri” [ibid, 10-11], Nejat Birdoğan “Zorunlu bir yanıt – Batınilik ve Hasan Sabbah” [ibid, 12-14], Haluk Hepkon “Burçay Anger’e yanıt – Tarih gerçekten de hafiflik kaldırmaz” [ibid, 15], İlhan Cem Erseven “Budizm ve Bektaşilikte ortak motifler” [ibid, 16-17], Abdülbaki Gölpınarlı “Mevlevilik ve Bektaşilik” [ibid, 18-19], Yatağanoğlu Alimcan “Oğuzlardan Yatağan Mahmut Sultan” [ibid, 20-21], Niyazi Öktem “Bahailik ve ütopya” [ibid, 21], Bedri Noyan “Bektaşilikte dokunulmayan hayvanlar” [ibid, 22] başlıklı makaleleriyle doldurmaktadır.

Dergide imzasız kaleme alınan “Anadolu Alevilerinin genel görünümü” ile “Tarihte ve günümüzde Alevilik” başlıklı yazılar da vardır.

“Anadolu Alevilerinin genel görünümü” başlıklı yazıda [ibid, 6-7] “Anadolu Aleviliği” için;

“gerek yurdumuzda, gerekse kimi komşu ülkelerin bize teğet bölgelerinde yaşayan bir kesim toplulukların İslamlıkta ve Hıristiyanlıkta bulunmayan bir takım özelliklerle donanmış inanç ve tapınmalarının, özetle dinlerinin ortak adıdır” [ibid, 6]

tanımlaması yapılmakta; devamında şu görüşler ileri sürülmektedir:

“Sınırlarını çizdiğimiz bölgede yaşayan toplulukların inançlarının tümü birbirine eş değildir. Ortak ritleri olduğu gibi birbiriyle benzeşmeyen ritleri de vardır. (...) Bu nedenle Anadolu Aleviliği, bir federasyon da sayılabilir. (...) Söz gelimi; kökenini Şaman dininden alan bir rit, Zerdüşt etkisinde kalan Kürt/Zaza topluluklarına zamanla geçmiş görünmektedir. Adak ağaçlarına bez bağlama bu etkinin tipik örneğidir.

(...) Ele aldığımız inanca ‘Alevilik’ adının verilmesi yuvarlak olarak yüz yıllık bir olgudur.” [ibid, 6]