İsmail Engin : Sılada Almancı

[İsmail Engin] "Sılada Almancı, burada yabancı | şehir bizim değil, köy bizim değil | gayri yerim yoktur, gidin der hancı" dizeleri, göç hikâyesinin en yalın, en sarsıcı özetlerinden biri. ne tam burada ne tam orada olabilmenin, iki kültür - ülke arasında sıkışmış kimliğin, bavulla oradan buraya taşınan hayatların anlatısı.

Metin Türköz'ün "Almanya Destanı" ile kayda geçen gurbet hafızası; 1982'de Cem Karaca'nın "Alamanya Berbadı"nda isyana, 1986'da Akbaba İkilisi'nin "Sılada Almancı" yorumunda hüzünlü bir kabullenişe dönüştü: işçi yurtlarından fabrika bantlarına, tren garlarından köy kahvelerine uzanan o parçalı - bulanık aidiyetin sesi oldu.

İlk kuşak için Almanya "ekmek kapısı"ydı; ama gönül "sıla"daydı. Ne var ki, sıla da değişmişti. Dönüldüğünde "Almancı", kalındığında "yabancı" olunuyordu.

Bu ikili yabancılık hâli, zamanla müziğin sınırlarını aşıp Türkçeden Almancaya edebiyata taşındı.

İkinci ve üçüncü nesil göçmenler, ailelerini - kendilerini, göçmenlerin hayatlarını, zorluklarını anlatmaya başladılar.

"Nettetal"li Dinçer Güçyeter [dint͡ʃɐ gʏt͡ʃeːtɐ] "Unser Deutschlandmärchen"le (2022) yazarlıkta ustalaştı; "Viyana"lı Kemal Kulaksız [Kemoi Kulåksiz] "Der Deutschländer" (2025) ile başarılı bir çıkış yaptı. | @ismailenginhd [26.02.2026]

İsmail Engin : Dün Dündür, Bugün Bugündür

[İsmail Engin] Dün dündür, bugün bugündür anlayışı siyaset literatüründe pragmatizmin ifadesi şeklinde kullanılıyor. 

Ancak : 

İnanç ve kimlik bağlamında bu yaklaşım, kamuoyunda ciddi soru işaretleri doğuruyor. 

Programında İslam'ı Sünni yorumun dışında ele alan bir perspektif sunuluyor; kurum temsilcileri farklı zamanlarda "milenyum dini", "Müslüman değiliz" gibi kavramlarla - betimlemelerle dinî anlayışın değiştiğini ima ediyor. 

O halde :

Söylem ve uygulamalar bir bütünün parçası mı, yoksa birbirinden kopuk bireysel beyanlar mı? 

Temsil edilen kurumun DİK üyeliği gibi resmî statüsü varken, kamuoyuna yansıyan "Müslüman değiliz" söylemleri ile kurum programındaki İslamî referanslı yorumlar arasında nasıl bir tutarlılık kurulabilir? 

Geçmiş beyanların kısa süre içinde inkâr edilmesi, "öyle dememiştim" savunmaları, güven sorununun bizatihi kendisi değil mi? 

İnanç ve kimlik betimlemeleri - vurgulamaları, günübirlik siyasi reflekslerle yönetilebilecek başlıklar mı?

37 yılda inancın içeriği - teolojisi -, kimliğin vurgusu, aynı kişiler tarafından birbirine tam zıt bir şekilde değiştirilebilir mi? Bu mümkün mü?

"İnanç Kurulu" mu? Onun konusu değil! | @ismailenginhd [24.02.2026]

İsmail Engin : 49 Sayfada Bir Kez Anılmak, Hiç Konuşulmamak - Millî Dayanışma, Kardeşlik ve Demokrasi Komisyonu Raporu'nda Aleviler

[İsmail Engin] 18 Şubat 2026 tarihli "Millî Dayanışma, Kardeşlik ve Demokrasi Komisyonu Raporu", ekleri hariç 49, ekleriyle birlikte 107 sayfa.

Başlığındaki iddia büyük:

Millî dayanışma, kardeşlik ve demokrasi!

Metnin satır aralarına bakıldığındaysa, bu iddialı çerçevenin Türkiye'nin inançsal ve kültürel çoğulluğunu ne ölçüde kapsadığı ciddi bir soru işareti olarak karşımıza çıkıyor.

Raporda "Alevi" sözcüğü, ekler hariç bölümde yalnızca bir kez geçiyor. O da "Türk-Kürt Kardeşliğinin Tarihi Kökleri ve Kardeşlik Hukuku" başlığı altında, 28. sayfada:

"Bu coğrafyanın Türk, Kürt, Arap, Alevi, Sünni ve diğer tüm kesimleri, on yıllar boyunca süregelen acıların ve çatışmaların tekrarına rıza göstermemektedir."

Bu ifade, Alevileri bir özne olarak değil; Türk, Kürt, Arap gibi etnik kimliklerle aynı düzlemde, fakat inanç kimliği olarak anmakla birlikte, Alevilerin tarihsel deneyimlerine, taleplerine, hak arayışlarına ya da kamusal alandaki yapısal sorunlarına dair tek değerlendirme içermiyor.

49 sayfalık ana metinde Alevilik, bir toplumsal-siyasal başlık olarak ele alınmıyor.

Ekler bölümünde de durum farklı değil.

İsmail Engin : Mektup

[İsmail Engin] Biz, buradayız. gelen gider. giden tekrar gelir ve gider.. Oysa ve bazan burasını bilmeyen - tanımayan onlara rağmen, sorunlarla biz uğraşır, onlar için çözümler üretiriz..

1983 - 1985 tarihleri arasında Berlin'deki Türk öğretmenler, Türkiye'den gelen veliler için A4 ebatında herbiri 8 sayfa "Mektup" adlı 8 sayıdan ibaret son derece önemli bilgilendirme broşürü - mektup formatında - hazırlamışlar.

Karikatür ve fotoğraflarla desteklenen "Mektup"ta okul hukuku ve sistemi, eğitim - öğretim sorunları, Alman halk kültürü - gelenekleri ve görenekleri -, Türk halk kültürü, okul hayatı, geri dönen çocukların okula kaydolması... üzerine Türkçe bilgiler verilmiş.. [ibid, 36 - 57]

Bunlar arasında oturma hakkı, karne günü, Almanlar noeli nasıl kutluyor, karnaval - faşing ne demektir... gibi konular da var..

Bu bilgileri Hartwig Berger'in 1989'da yayınlanan "Wer tanzt nach wessen Pfeife? Zusammenarbeit mit ausländischen Eltern" adlı 89 sayfalık eserinden öğreniyoruz.

Kitap; Ünal Akpınar, Halime Bayam, Nurhayat Kopar, Sigrid Masuch, Ahmet Öztürk, Meryem Sevinç, Hamza Ünal, Ulrike Zimmermann'ın katkısıyla hazırlanmış. Beltz Verlag basmış.

Mete Aksu arşivi' nden çıkan adı geçen yayın sayesinde "Mektup"tan haberdar olduk. şimdi sıra "Mektup"a ve sayılarına ulaşmakta... | @ismailenginhd [17.02.2026]

İsmail Engin : Bana, Sana, Ona..

“Bugün bana ise, yarın sana.” [Atasözü]

[İsmail Engin] Belki de kapı kapı dolaşan bir misafir yazgı.

Dün banaydı rüzgârın sertliği; bugün senin alnına vuruyor, saçlarını dağıtıyor; yarınsa onun penceresini çarpacak, bacasından ses verip girecek içeriye aynı uğultu.

Bana, sana, ona…

Sırayla konan bir kuş, baykuş gibi omzumuza.

Sesleniyor durmadan : bana, sana, ona...

Veya :

Dün omzuma çöken ağır gölge; kalktı yerinden usulca, dinleniyor bugün kapında; yarın, evet yarın uzun bir akşamı bekleyerek, ay ışığında onun eşiğinde giderek büyüyecek..

Belki yazgıyı kardeşçe bölüşmek bu demek:

Ne sızıyı tek başına taşımak, ne sevinci gizlemek heybimizde..

Dün sen yuttun, bugün ben yuttum sözümü; yarın o haykırdığında, birlikte omuzlayacağız aynı sessizliği : İçimizde beraber böyle büyüttük onulmaz kırığı, onun da yardımıyla.

Bana, sana, ona… dün, bugün, yarın..

Dün banaydı, bugün sana, yarın ona...

Geçmiş, bugün, gelecek bütünleşecek inkâr ederek birbirini : sırayla.. | @ismailenginhd [17.02.2026]

İsmail Engin : Alevilerin Diplomasisi, AB Süreci ve Lozan [Video]

İsmail Engin : Alevilerin Diplomasisi, AB Süreci ve Lozan, 2'59'' [14 Şubat 2026]

https://youtube.com/shorts/9bJRoAFiGfE

"AB İlerleme Raporları’nda Alevilerle ilgili başlıklar; cemevlerinin hukuki statüsü, zorunlu din dersleri, kimliklerde din hanesi, AİHM kararlarının uygulanması ile din ve ifade özgürlüğü alanlarında yoğunlaştı. Uluslararası çerçevenin de etkisiyle Kültür ve Turizm Bakanlığı bünyesinde Alevi-Bektaşi Kültür ve Cemevi Başkanlığı kuruldu. Lakin Alevilerin bir kısmı bundan da hoşnut değil. Son yıllarda Avrupa’daki Alevi kurumlarının ve Türkiye’deki örgütlerin AB raporlarına ilgisinin azaldığı görülüyor." :

İsmail Engin : Almancılar - İki Vatan Arasında Bir Sahne: Emine Sevgi Özdamar'ın Karagöz in Alamania'sı ve Göçün Tiyatrosu [Video]

İsmail Engin : Almancılar - İki Vatan Arasında Bir Sahne: Emine Sevgi Özdamar'ın Karagöz in Alamania'sı ve Göçün Tiyatrosu, 2'52'' [12 Şubat 2026]

https://youtube.com/shorts/p5DofHKmS7s

1986 yılında Schauspiel Frankfurt’ta sahnelenen “Karagöz in Alamania”, yalnızca bir tiyatro oyunu değil; Almanya’daki göç deneyiminin sahnedeki poetik ve politik karşılığı olarak dikkat çekiyor. Oyun, yüzeyde bir yol hikâyesi gibi görünse de, derininde kimlik, aidiyet ve dil üzerine sert bir toplumsal eleştiri barındırıyor. Özdamar, burada yalnızca bireysel bir hikâye anlatmıyor; sistemin göçmeni nasıl tanımladığına, ölçtüğüne ve sınıflandırdığına da ayna tutuyor. Oyunda göçmen, sürekli kapı eşiğinde bekleyen bir unsur olurken; bu eşik hâli, dilde de kendini gösteriyor: Ne tam ana dil, ne tam ev sahibi ülkenin dili. "Karagöz in Alamania”, 1980’lerin göç tartışmalarını aşan bir güncelliğe sahip. Avrupa’da kimlik, entegrasyon ve çokkültürlülük meselelerinin yeniden hararetlendiği bir dönemde, Özdamar’ın metni hâlâ sorular sormaktadır: Bir kapıdan girip çıkarken dil ve dile ne oluyor? Kimlik nasıl dönüşüyor? İki vatan arasında insan nerede duruyor?" :

İsmail Engin : Aleviler - Diplomasi Tarihi

[İsmail Engin] Madem ki din ideoloji, ideoloji din haline geldi; o halde yazabilirim:

Alevilerde "diplomasi geleneği", 1990'ların sonunda Pir Sultan Abdal Kültür Dernekleri ile Cem Vakfı tarafından ortaklaşa başlatıldı.

AB - Türkiye ilişkileri bağlamında Pir Sultan Abdal Dernekleri adına Ali Balkız, Cem Vakfı adına Doğan Bermek bunu üstlendi... Neticede AB İlerleme Raporlarında Aleviler söz edilir oldu.

Esasen, belli bir kesimin nefret ettiği, belli bir kesimin bağrına bastığı İzzettin Doğan bu işin üstadıydı... Onun yönlendirmeleri önem taşıdı. sonunda AİHM kararları yine onun girişimiyle oluştu. Ancak, Cemevi ile ilgili karara sahip çıkıp İzzettin Doğan'ı asimilasyoncu ilan eden kesim de var.

Sonra, yine AB ile ilişkileri yürütmesi için, AABK adına Avrupa'da - diasporada - Fransa ve Belçika'da bu işi üstlenen Kasım Yeşilgül'dü. AB İlerleme Raporunda tartışmalı "azınlık" nitelemesi bir kez eklendi, sonra kaldırıldı.

Ve yine esasen Irène Mélikoff önemli bir arabulucuydu...

Derken, Katoliklerle ilişkiler geliştirildi. Derviş Tur Dede ile yardımcısı Papa'yla Vatikan'da görüştü. Boy boy fotoğraflarıyla haberlere konu oldu.

Ara sonuç: AB İlerleme Raporlarında Alevilik ve Aleviler uzunca bir süredir var.

Aynı şekilde "The United States Commission on International Religious Freedom (USCIRF)" tarafından hazırlanan ve din özgürlüklerini içeren raporlarda [örneğin; "USCIRF | Annual Report" ve "Religious Freedom Conditions in Turkey"]da Aleviler ve Alevilik çok uzun bir dönemdir ele alınıyor. Bununla ilgili olarak Alevilere söz konusu yayınlarda atıf yapılıyor. Benim gibi; eminim ki, Alevi örgütleri değil ama Doğan Bermek de 2007'den beri bunu yakından izliyor.

2007'deki raporda, örneğin Aleviler için şu değerlendirmeler bulunuyor:

İsmail Engin : Alevilerde Hızır [Video]

İsmail Engin : Alevilerde Hızır, 1'35'' [12 Şubat 2025]

https://youtube.com/shorts/ElPz8WlWO-A

Ḫiżir – Ḫiżr ya da χiḍr yahut el-Hıdır veya el-Hadr; O ki: Trakya'da Izır, Dersim'de Xızır, genelde Hızır, her yerde hazır ve nazır... Herkesin ocağına uğrasın; darda kalanın carına yetişsin Hızır. Bozatlı Hızır yoldaşınız ve yardımcınız olsun.. Yolunuz düşerse Samandağ'a, ziyaret edin Hz. Hızır Türbesi'ni veyahut Makamı'nı orada.. “Azattır fenâdan geçen Âb-ı hayattan su içen Zulmetin kapısın açan Hızır-sıfat velî gerek Emir halîfe derilen Tâlibe erkân sürülen Bin bir sıfatta görünen Şah Hatâyi Alî gerek” : tam versiyonu için : İsmail Engin : Alevilikte ve Alevilerde Hızır , 10'34'' [12 Şubat 2025] https://youtu.be/t02rgzUMqJk

İsmail Engin : Deyiş, nasıl fon müziği oldu?

[İsmail Engin] Türküyle başladı; barlarla devam etti. “Yapmayın - etmeyin, folklorik olur” dedik… Dinletemedik.

Düğünlerde sürdü yolculuğu.

Arada İslam içi–dışı tartışmalarının ortasında bulduk kendimizi: asimilasyon muydu, değil miydi?

Hatayi’ye “Şii şair”,hatta “Şialaştırmaya giden yolun şairi” diyenler çıktı.

Derneği bile Pir Sultan’ın deyişlerine sahip çıkmadı.

Kul Himmet “misyoner” ilan edildi.

Kaygusuz Abdal’dan cımbızladıkça cımbızladık; ne büyük bir marifet!

Bunların hepsi yaşandı.

“Örgüt” sustu - zira tasfiyeler için işine yaradı - ; “örgütçü” tartışmalarla coştu.

"Deyiş"ten vazgeçildi, folklorik bir türküye dönüştü; dinlerken kendimizden geçtik.

An gelir imam cami kapısında saz çalıp deyiş okursa, işte o zaman seyreyle.

Senin terk ettiğine onun talip olmaması için hiçbir neden yok. Bereket : Henüz bunu akıl eden de olmadı!

Düğmeyi yanlış ilikleyince, deyiş fon müziği de olur, ilahi de olur azizim...

Aklın başına şimdi mi geldi ? Atı alan Üsküdar'ı geçti... | @ismailenginhd [09.02.2026]