[İsmail Engin] Yapay zekâ sohbet robotları artık yalnızca üretkenlik araçları olarak değil, insanın teknolojiyle kurduğu ilişkinin kültürel ve sembolik boyutunu anlamaya çalışan araştırmaların da odağında yer alıyor.
Antropologlar Mark Friis Hau ve Jakob Krause-Jensen, bu ilişkiyi açıklamak için dikkat çekici bir kavram öneriyor: “Dijital şamanlar”.
Mark Friis Hau ve Jakob Krause-Jensen’in “Anthropology of Consciousness” dergisinde 2025 yılında yayımlanan “Virtually Shamans: An Anthropological Perspective on AI Chatbots” başlıklı makalesi, yapay zekâ sohbet robotlarının yalnızca teknolojik bir yenilik olmadığını, aynı zamanda insanların anlam üretme biçimlerini dönüştüren yeni dijital aracılar haline geldiğini savunuyor.
Çalışmaya göre, yapay zekâ kullanıcıları, yalnızca bir yazılımı kullanan kişiler değil.
Mark Friis Hau ve Jakob Krause-Jensen, kullanıcıların insan deneyimi ile algoritmaların karmaşık bilgi dünyası arasında aracılık eden yeni bir konuma yerleştiğini öne sürüyor.
Bu yaklaşım, tarih boyunca şamanların insanlar ve görünmeyen bilgi – deneyim alanları arasında üstlendiği rol ile günümüzün yapay zekâ kullanıcıları arasında kavramsal bir benzerlik kuruyor.
Makalenin dikkat çeken değerlendirmelerinden biri, yapay zekâya komut verme süreciyle ilgili.
Araştırmacılar, doğru sonucu elde etmek için geliştirilen prompt yazımını, belirli teknikler, deneyim ve tekrar gerektiren ritüel bir uygulamaya benzetiyor.
Bu bakış açısına göre, kullanıcılar, bir yandan tamamen rasyonel hesaplama sistemleriyle iletişim kurarken, diğer yandan nasıl çalıştığı büyük ölçüde görünmez kalan karmaşık yapay zekâ modelleriyle etkileşim içinde bulunuyor.
Ve hâliyle insan ile makine arasındaki sınırlar yeniden tanımlanıyor.
Makaleye göre, üretken yapay zekâ; insan ile makine, araç ile özne ve kullanıcı ile dijital sistem arasındaki geleneksel ayrımları yeniden düşünmeyi gerektiriyor.
Yapay zekâ sohbet robotları, bu nedenle, yalnızca bilgi üreten araçlar değil; modern dünyanın dijital “ötekisi” olarak görülebilecek yeni deneyim alanları oluşturuyor.
Mark Friis Hau ve Jakob Krause-Jensen, yapay zekânın artık teknik bir gelişmenin ötesine geçerek, kültürel anlam üretiminin de önemli bir parçası haline geldiğini belirtiyor.
Adı geçen makalede, geleneksel şamanların farklı bilgi ve deneyim alanları arasında üstlendikleri aracılık rolünün, günümüzde giderek yapay zekâ sohbet robotları tarafından üstlenildiği ileri sürülüyor.
Bu bağlamda, sohbet robotları, insanların bilgiye ulaşma, anlam üretme ve iç-görü geliştirme süreçlerinde yeni dijital aracılar olarak öne çıkıyor.
Mark Friis Hau ve Jakob Krause-Jensen, benzerliğin yapay zekânın insan bilinci ve toplumsal yaşam üzerindeki etkilerini anlamak için yeni bir antropolojik çerçeve sunduğunu ifade ediyor.
Çalışmada, üretken yapay zekâ sistemlerinin zaman zaman geliştiricilerinin bile tam olarak açıklayamadığı öngörülemeyen çıktılar üretmesi de dikkat çekici bir benzetmeyle ele alınıyor. Araştırmacılar, bu durumun geçmişte şamanların ilişkilendirildiği bilinmeyen ve açıklanamayan güçleri hatırlattığını öne sürüyor.
O nedenle, üretken yapay zekâ; doğal ile doğaüstü, gerçek ile kurgu ve insan ile dijital varlık arasındaki sınırların sürekli yeniden tanımlandığı “postmodern bir öte dünya” deneyimi olarak değerlendiriliyor.
Mark Friis Hau ve Jakob Krause-Jensen’e göre, antropologlar, yapay zekâ ile etnografik görüşmeler gerçekleştirerek, dijital çağda bilinç, benlik, eylemlilik ve insan olmanın ne anlama geldiğini yeniden anlamaya çalışıyor.
Her iki araştırmacı, geleceğin yalnızca daha akıllı teknolojilerden ibaret olmayacağını; aynı zamanda insanların teknolojiyle kurduğu ilişkinin kültürel, toplumsal ve felsefi boyutlarının da yeniden şekilleneceğini savunuyor.
Mark Friis Hau ve Jakob Krause-Jensen için, üretken yapay zekâ, insanlığı bilinç, bilinen ve bilinmeyen üzerine yüzyıllardır sorulan en temel sorularla yeniden yüzleştiriyor. Süreçte, yapay zekâ sohbet robotları, yalnızca dijital asistanlar değil; giderek daha fazla anlam yüklenen, yeni çağın “dijital şamanları” olarak değerlendirilebilecek bir konuma yerleşiyor... | @ismailenginhd [01.7.2026]
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder