İsmail Engin : NATO ve Almanya’daki Türk İşçileri – NATO Yayınları Özel Sayısı [Haziran 1963]

[İsmail Engin] 30 Ekim 1961 tarihinden sonra, Haziran 1963’te “NATO Yayınları”nın “3 üncü özel sayı”sı 12 sayfalık gazete formatında “Atlantik Paktı Müttefiklerimizi Tanıtıyoruz – Mukadderat Birliği Yaptığımız Milletler : Federal Almanya” başlığıyla çıkıyor.

TAN Gazetecilik ve Neşriyat Evi’nde dizilip basılan İstanbul merkezli adı geçen yayının “Kurucusu ve Umumî Neşriyat Müdürü” Mithat Perin’dir. 

Gazetede, “Türk İşçisi Almanya’da – Bugün onaltıbin işçimiz, dost ve müttefik memlekette çalışmaktadir” haberinin başlığı altında üç fotoğraf var.

Devamında iki ülke arasında “işçi transferi konusundaki anlaşma”nın  yürürlüğe girdiği tarihten itibaren yıllara göre 19 Haziran 1963 gününe kadar Almanya’ya gelen işçi sayıları kadın, erkek ve toplamda sunuluyor; “Türk işçilerinin çok sayıda bulundukları işyerlerinin ünvan ve adresleri”  sıralanıyor.

1963 tarihli yayın, Türkiye’den Almanya’ya işçi göçünün henüz ilk yıllarında devlet ve medya söyleminin nasıl şekillendiğini göstermesi bakımından dikkat çekici bir belge niteliğinde.

“NATO Yayınları” tarafından hazırlanan özel sayıda Federal Almanya yalnızca bir müttefik ülke olarak değil, aynı zamanda Türk işçileri için güvenli, düzenli ve fırsatlar sunan bir çalışma alanı olarak tanıtılıyor.

Haberde kullanılan dil, dönemin siyasi atmosferini yansıtırken, Türk işçilerinin disiplinli, çalışkan ve kalifiye bireyler olduğu özellikle vurgulanıyor. “Önce Temizlik” başlıklı fotoğraf ve açıklamaları, Türk toplumunun temizlik anlayışını millî ve dinî değerlerle ilişkilendirerek hem Alman kamuoyuna hem de Türk okuyucusuna olumlu bir imaj sunmayı amaçlıyor. İşçilerin boş zamanlarında dans etmeleri, Almanca öğrenmeleri, kitap okumaları ve radyo dinlemeleri, onların üretken, uyum sağlayan ve kültürel gelişime açık bireyler olarak gösterildiğini ortaya koyuyor.

Göç, geçici ve planlı bir kalkınma politikası olarak sunuluyor.

Federal Almanya’nın amacının “Türkiye’ye kalifiye eleman yetiştirmek” olduğu yönündeki ifade, işçi göçünün iki ülkeye de fayda sağlayacak bir iş birliği modeli olarak kurgulandığını gösteriyor.

Yayın, ayrıca işçi sayılarındaki artış beklentisini ve Türk işçilerinin çalıştığı işyerlerinin isim ve adreslerine kadar ayrıntılı bilgiler vermesiyle, göç hareketinin kurumsal olarak ne kadar yakından takip edildiğini gösteriyor.

Bu yönüyle haber, yalnızca bir bilgilendirme metni değil; aynı zamanda Türkiye-Almanya iş gücü anlaşmasının kamuoyunda meşrulaştırılmasına ve teşvik edilmesine hizmet eden bir propaganda metni olarak da değerlendirilebilir.

Geriye bakıldığında söz konusu “Özel Sayı”, 1960’lı yılların umut dolu “misafir işçi” anlayışını, NATO eksenli dış politika yaklaşımını ve ekonomik kalkınma hedeflerini aynı sayfada buluşturan önemli bir tarihî kaynak niteliği taşıyor. Aynı zamanda, sonraki kuşaklarda Avrupa’da oluşacak Türk diasporasının başlangıç dönemine ışık tutan değerli bir belge olarak öne çıkıyor...  | @ismailenginhd [06.7.2026]