Ön-Asya Etnografyası - Geleneksel Kültürde Kadın: Çingene Kadını, Edirne (2008), (2009), (2013)

Çingene Kadını © Foto: İsmail Engin, Edirne, 2008

Çingene Kadını © Foto: İsmail Engin, Edirne, 2009

Çingene Kadını © Foto: İsmail Engin, Edirne, 2013

Ön-Asya Etnografyası - Geleneksel Kültürde Çocuk: Göçerken - Çingene ve Çocuk 'Olmak' Edirne (2008)

Ön-Asya Etnografyası - Geleneksel Kültürde Çocuk:
Göçerken - Çingene ve Çocuk 'Olmak'
© Foto: İsmail Engin,
Süleoğlu - Edirne, 2008

Tahtacılar Araştırmaları Kaynakçası - Başlangıcından 2003 (de dahil) yılına değgin -

[İsmail Engin] Alevi – Türkmenler Tahtacılar Alevilik araştırmalarında akla gelen ilk isimdir. Alevilik araştırmalarının – başlangıcından bugüne değgin – Buyruk, Cem, Musahiblik, Dikme Dedelik, Ocak vb. konularda temel verileri Tahtacılar üzerinden elde edilmiştir. O nedenle konuya giriş yapan araştırmacılar için derli toplu bir "kaynakça" yayınlamayı uygun gördük.

"Tahtacılar Araştırmaları Kaynakçası"; "Bibliyografyalar", "Genel Başvuru Kaynakları", "Lisans-Yüksek Lisans-Doktora Tezleri", "Yayınlanmamış Araştırmalar", "Kitaplar", "Makaleler", "Gazete Yazıları" ve "Kitap Tanıtımları"ndan oluşuyor. Kuşkusuz eksiksiz değil, 2003'ten sonraki yıllar da dahil eksikleri tamamlamak konuyu ele alan araştırmacılara ve meraklısına kalıyor...

1. Bibliyografyalar

• Dulkadır, Hilmi (Haz.) (1994): İçel İli Halk Kültürü (Folklor) Bibliyografyası. Ankara: Kültür Bakanlığı.
• Erk, Zümrüt; Sınayuç, Osman (Haz.) (1973): Türk Folklor ve Etnografya Bibliyografyası, 2. Cilt. Ankara: Başbakanlık Kültür Müsteşarlığı.
• Erk, Zümrüt ve arkadaşları (Haz.) (1975): Türk Folklor ve Etnografya Bibliyografyası, 3. Cilt. Ankara: Kültür Bakanlığı.
• Millî Folklor Enstitüsü Müdürlüğü (Haz.) (1971): Türk Folklor ve Etnografya Bibliyografyası, 1. Cilt. Ankara: Milli Eğitim Bakanlığı.
• Özmen, Abdurrahim ve arkadaşları (Haz.) (1999): Türk Folklor ve Etnografya Bibliyografyası, 4. Cilt. Ankara: Kültür Bakanlığı.

2. Genel Başvuru Kaynakları

• İstanbul Üniversitesi. Edebiyat Fakültesi (Haz.): İslâm Ansiklopedisi, Cilt 1-13. İstanbul 1944-1988.
• Türkiye Diyanet Vakfı (Haz.): İslâm Ansiklopedisi, Cilt 1-20 (A-İbnü'l Cezerî). İstanbul 1988-1999.
• Devlet Kitapları Müdürlüğü (Haz.): Türk Ansiklopedisi, Cilt 1-33. Ankara 1943-1984. [1-4 İnönü Ansiklopedisi, 5-33 Türk Ansiklopedisi]
• Bosworth, C. E. (et al.) (eds.): The Encyclopaedia of Islam. New Edition, Vol. 1-10 (A-Uka). Leiden 1960-1998.
• Houtsma, M. Th. (et al.) (eds.): Enzyklopaedie des Islam, Bd. 1-4. Leiden/Leipzig 1913-1934.

3. Lisans-Yüksek Lisans-Doktora Tezleri

• Bilginç, Yolcu (1990): »İzmir Yöresi Tahtacı Semahlarının Söz ve Müzik Yapısı« (Yüksek Lisans Tezi) [yapıldığı yer belirsiz].
• Bingöl, Süleyman (1997): »Jean-Paul Roux'nun Eserlerinde Türk Gelenek ve Görenek-leri« (Yüksek Lisans Tezi) Denizli: Pamukkale Üniversitesi.
• Engin, İsmail (1993): »Akçaeniş Tahtacılarında Dinin ve Dini Örgütlenmenin Günlük Yaşama Etkisi« (Yayınlanmamış Doktora Tezi) Ankara: Hacettepe Üniversitesi.
• Grønhaug, Reidar (1974a): »Micro-Macro Relations. Social organization in Antalya, Southern Turkey. Part 2: Tahtacılar. Macro-Factors in the Life of a 'Marginal' Sub-Population« Bergen: Department of Social Anthropology, University of Bergen.
• Grønhaug, Reidar (1974b): »Micro-Macro Relations. Social organization in Antalya, Southern Turkey. Part 3: Socio-Cultural Differentiation« Bergen: Department of Social Anthropology, University of Bergen.
• İpek, Yasin (2000): »Tahtacılık ve Mersin Yöresinde Yaşayan Tahtacılar« (Lisans Tezi) Kayseri: Erciyes Üniversitesi.
• Kaplan, Ayten (1998): »Balıkesir Tahtacı Köyleri Kongurca ve Türkali'de Halk Bilimsel Açıdan Müzik Yapısının Araştırılması« (Doktora Tezi) Ankara: Ankara Üniversitesi.
• Karaca, Sevim (1993): »Türk Halk Oyunlarında Mengi'nin İncelenmesi« (Yüksek Lisans Tezi) İstanbul: İstanbul Teknik Üniversitesi.
• Kehl-Bodrogi, Krisztina (1985): »Die Kızılbaş/Aleviten: Untersuchungen zur Geschichte, Religion und sozial-religiösen Struktur einer Glaubensgemeinschaft in Anatolien« Berlin: Freie Universitaet.
• Otter-Beaujean, Anke (o.J.): »Buyruk: Übersetzung und Untersuchung eines alevitischen Textes« (Magisterarbeit) Berlin: Freie Universität.
• Şahin, Adem (1989): »İçel Mut'un Alevi Köylerinden Sınamuç Köyünün Etnolojik Tetkiki« (Lisans Tezi) Konya: Selçuk Üniversitesi.
• Yıldırım, Arzu: »Mut Yöresi Tahtacıları« (Bitirme Çalışması) İstanbul: İstanbul Teknik Üniversitesi.

Ön-Asya Etnografyası - Su Kültürü: Güzelhisar'da Çeşme Başı - Güzelhisar - Akyurt, Ankara (1969)

Ön-Asya Etnografyası - Su Kültürü:
Güzelhisar'da "Çeşme Başı"
- Güzelhisar - Akyurt, Ankara (1969)
/ Havva & İsmail Engin koleksiyonu

Ön-Asya Etnografyası - Mezar Kültürü: Mat Kazasından Kozdereli İsmail oğlu Abdi Aşkoyat (1837)

Mat Kazasından
Kozdereli İsmail oğlu
Abdi Aşkoyat
(H. 1253 - M. 1837)
© Foto: İsmail Engin,
Edirne Osmanlı Dönemi
Mezar Taşları,
Edirne, 2012

Mat Kazasından Kozdereli İsmail oğlu Abdi Aşkoyat (H. 1253 / 1837)

Huve'l bâki /
Emr-i hakla geldi tâûn ansızın cânâ /
Bulmadı sıhhat vücûdum bâis oldu mevtime /
Akibet irdi ecel rihlet göründü cismime /
Dikkat ile nazar kıl şu mezarım taşına /
Kimseler bilmez bu hali gelmeyince başına /
Salınub gezerken gör ne geldi başıma /
Mat kazasından Kozdereli merhum /
ve mağfûrun leh //

Abdi Aşkoyat Ağa bin İsmail?
Ruhiçun fâtiha
Sene 1253

* * *

Baki ve Kalıcı Olan O'dur. /
Salgın hastalık geldi bu cana Hakk'ın emri ile /
Bedenim sağlık bulmadı neden oldu ölümüme /
Sonunda geldi ecel göründü yolculuk bedenime /
Dikkatlice bak benim şu mezar taşıma /
Kimse bilmez bu durumu gelmeyince başına /
Salınıp gezerken bak ne geldi başıma /
Hakkın rahmetine kavuşan ve günahları bağışlanan //

Mut kazasından Kozdereli? İsmail Oğlu Abdi Aşkoyat
ruhuna fatiha. M. 1837

Ön-Asya Etnografyası - Geleneksel Kültürde Kadın - Pazarcılar - : Sinop (1988)

Ön-Asya Etnografyası - Geleneksel Kültürde Kadın
© Foto: İsmail Engin, Sinop, 1988

Ön-Asya Etnografyası - Geleneksel Kültürde Kadın: Sinop (1989)

Ön-Asya Etnografyası
- Geleneksel Kültürde Kadın
© Foto: İsmail Engin, Sinop, 1989

Ön-Asya Etnografyası - Geleneksel Kültürde Kadın ve Çocuk: Üçkuyu (Deyle), Karaman (1968)

Ön-Asya Etnografyası
- Geleneksel Kültürde Kadın ve Çocuk
(İşbölümü: Çocuk Bakımı, Ev-İşi...):
Üçkuyu (Deyle), Karaman (1968)
Havva & İsmail Engin koleksiyonu

[İsmail Engin] Silifke'nin Karadedeli köyünden kopup gelen Yörükler "Üçkuyu" ya da eski adıyla "Deyle" köyünü kurarlar.

Konar-göçer Yörükler, hayvan otlatmak için Akdeniz'den Orta-Anadolu'ya yaylağa çıkarlar...
Karadağ'a gelip yaz aylarında burada konaklayanlar, yazın ardından kışlak için geriye dönerler. Buna "Zehil Göçü" denilir... Yerel ağızda sahilin bozulmuş hali olan "Zehil", yayladan Akdeniz'e göç anlamını taşır.

Yayla'da sürekli kalanlar, Karadağ'da yerleşirler.

Bu yerleşimlerden biri de "Deyle"dir.

Sonradan yerleşim yeri civarındaki üç kuyudan esinlenerek, "Deyle" adı, "Üçkuyu"ya dönüştürülür... [İsmail Engin]

Ön-Asya Etnografyası - Köseler'de Diş Çöreği

"Kadın ve beş çocuğu" - Köseler, Kıbrıscık - Bolu (1971)
/ İsmail Engin koleksiyonu

 

[İsmail Engin] Köseler Köyü'nde "Diş Çöreği":

Çocuğun dişleri çıkmaya başladığında mayasız hamurdan yapılan çöreğe diş çöreği denir. Çörekten bir parça çocuk için alınır, kalan kısım yediye bölünür ve komşulara dağıtılır. Çocuğa ayrılan parça; kalem, değnek ve Kur'an'la yanyana sofranın üzerine konulur. Çocuğun bunlardan birini tercih ederek alması teşvik edilir. Kalemi alırsa "okuyacağı", değneği alırsa "çoban" olacağı, Kur'an'ı alırsa da "imam" olacağı çocuğun geleceği için varsayılır.. [İsmail Engin]

Sivas Halk Şairleri Bayramı

Âşık Ali

Âşık Revani

Âşık Suzani

Âşık Talibi Bektaş

Âşık Veysel

Âşık Yarım Ali

[İsmail Engin] Ahmet Kutsi'nin hazırladığı "Sivas Halk Şairleri Bayramı" adlı kitapçık, "Halk Şairleri Koruma Derneği" (s. 2-3), "Halk Şairleri Bayramı" (s. 4-11) ve "Sivas Halayları" (s. 12-16) olmak üzere üç bölümden ibaret. Eserin üçüncü bölümü, H. Muzaffer tarafından kaleme alınmış.

"Halk Şairleri Koruma Derneği" başlığını taşıyan birinci bölümde, Ahmet Kutsi, halkbilgisi (folklor) ile halk edebiyatı üzerine genel bilgiler veriyor. Bu bağlamda, Türkiye'deki konuyla ilgili çalışmalara değinen Ahmet Kutsi, o güne kadar yapılan çalışmaların ana konusunu "maziye ait" eserlerin oluşturduğunu söylüyor. Hayatın durmadığını, devam ettiğini belirten Ahmet Kutsi, "halk yaratıcılığı"nın da durağan değil, değişken olduğunu, onun üzerine daima yeni yeni şeylerin inşa edildiğini, eklendiğini ileri sürüyor, bu noktada konu üzerine yoğunlaşılması gerektiğini vurguluyor. Örnek olarak dönemin değişimlerini veren Ahmet Kutsi, "halk duyuşları ve halk ruhunun ifadesi olan şiirler"in "halk ruhunu derin bir ayna gibi" yansıttığını belirtiyor ve bunun "millet ruhu" olduğunu savunuyor (s. 2).

Dönemin ulusçuluk anlayışının-Cumhuriyet ideolojisinin önemli bir savunucusu olan Ahmet Kutsi [Tecer], halk edebiyatı ürünlerini halkbilgisinden ayırıyor ve halk edebiyatını edebiyatın iki ana kolundan biri olarak görüyor. [Bu durum günümüz folklorcuları (!) için geçerli değildir. Özellikle YÖK dönemiyle birlikte halk edebiyatçıları folklorcu olup, folklorun muhtevasını değiştirerek, folklor adına halk edebiyatı analizleri yapmaya başladılar. Bu tersine dönüşüm ilgi çekicidir.]