İsmail Engin : Alevi Antropolojisi ile Yaşlılığın ve Otoritenin Yeniden Düşünülmesi

[İsmail Engin] Yaşlılık; biyolojik yaşlanmanın sonucu ya da yaşam döngüsünün son aşaması olduğu gibi, toplumsal ilişkiler içerisinde şekillenen bir konum aynı zamanda ve kronolojik bir kategori olarak yaş; deneyim, bellek, bilgi, bakım, söz hakkı ve toplumsal tanınma ile anlam kazanıyor. Bununla birlikte, yaşlı olmak, her zaman bilgi sahibi olmak; bilgi sahibi olmak da otomatik olarak otorite sahibi olmak anlamına gelmiyor. Yaşlılığın toplumsal konumu, bireyin ait olduğu kültürel ve dini çevre içerisinde şekilleniyor.

Baştan ifade edilmelidir ki; Alevi antropolojisi, yaşlılığın anlamını kendi özgül toplumsal, tarihsel ve ritüel bağlamı içerisinde yeniden düşünmeyi mümkün kılıyor. Yaşlıların ne kadar yaşadıklarına değil; sahip oldukları deneyimlerin, bilgilerin ve ilişkilerin topluluk içerisinde nasıl bir değer kazandığına bakıyor.

Yine vurgulanmalıdır ki; Alevi antropolojisi, Alevi toplulukları homojen bir yapı olarak ele almıyor. Bölgesel farklılıklar, ocak ilişkileri, kentleşme, göç, eğitim, kuşak farklılıkları ve diaspora deneyimleri Alevi pratiklerinin ve kimliklerinin farklı biçimlerde yaşanmasına yol açıyor. O nedenle, yaşlılığı ve otoriteyi konu edinirken amacı, bütün Aleviler için geçerli tek bir yaşlılık modeli ortaya koymak değil, farklı Alevi bağlamlarında yaşlılığın nasıl anlamlandırıldığını ve deneyimlendiğini araştırmak oluyor.

Alevi antropolojisi açısından yaşlılık, toplumsal yaşamın dışında kalan pasif bir dönemin dışında;. Alevi belleğinin üretildiği, korunduğu ve yeni kuşaklara aktarıldığı bir alandır. Bu bağlamda, yaşlılar, geçmiş ile bugün arasında aracılık eden; yaşanmış deneyimleri, ritüel bilgileri ve topluluk değerlerini taşıyan aktörlerdir.

Ancak, Alevi antropolojisi, konuyu ele alırken, yaşlıların ne bildiğinden çok, bildikleri şeylerin hangi koşullarda geçerli bilgi olarak tanındığı ve ne zaman kültürel ve / veya dinî otoriteye dönüştüğü sorusundan hareket ediyor. Ona göre; bilmek, tanınmak ve otorite sahibi olmak farklı şeylerdir ve dernek idarecileri “henüz” “seçilmiş kültürel otorite” olarak değerlendirilebiliyor.

Açıkça ifade edilmelidir ki; yaşlı kişi geçmişe, ritüellere, aile tarihine veya toplumsal ilişkilere dair geniş bilgi birikimine sahip olabilmekle birlikte, bu bilgi gençler, aile üyeleri, topluluk veya ritüel aktörler tarafından dikkate alınmadığında kültürel - dinî otoriteye dönüşmeyebiliyor. Zira, “otorite”, toplumsal veya dinî olarak tanınan ve sürekli yeniden müzakere edilen ilişkisel bir konumdur ve yaşlılığın kültürel ve / veya dinî otoriteye dönüşmesi, yaşın kendisinden değil, belirli bilgi biçimlerinin toplumsal - dinî olarak tanınması, meşru kabul edilmesinden kaynaklanıyor.

Öncelikle belirtmek gerekiyor ki; yaş, deneyim ve bilgi, tanınma, meşruiyet, kültürel - dinî otorite arasında işleyen süreç “doğrusal” bir yönü ifade etmiyor. Bir kişinin yaşı arttıkça otoritesinin otomatik olarak artması beklenmemelidir. Yaşlılığın toplumsal - dinî anlamı, kişinin sahip olduğu bilgi türü ve bu bilginin kim tarafından tanındığıyla birlikte oluşuyor. O nedenle, “yaşlı” kategorisi homojen kabul edilmiyor.

Bir dede ile dede olmayan yaşlının otorite biçimleri aynı olmayabiliyor. Keza, yaşlı bir kadın ile yaşlı bir erkeğin bilgileri aynı şekilde tanınmayabiliyor. Köyde yüksek itibara sahip olan bir yaşlının, kentte veya diaspora ortamında aynı otoriteyi sürdürememesi de mümkündür.

O hâlde, “aynı yaşa sahip kişiler, neden aynı kültürel - dinî otoriteye sahip değil?” sorusu üzerinde düşünmek gerekiyor.

Yaşlıların sahip olduğu bilgi, tek kategori gibi görülmekle birlikte, farklı bilgi biçimleri birbirinden ayrılıyor.

Örneğin, “ritüel bilgi”, cem, erkân ve ritüel uygulamalarla ilişkilidir. “Bellek bilgisi”, aile, ocak, yerel topluluk, göç ve geçmiş deneyimlere ilişkin anlatıları içermektedir. “Gündelik bilgi”, bakım, yas, aile ilişkileri, dayanışma ve toplumsal davranış biçimleriyle ifade etmektedir. “Bedensel ve pratik bilgi” bir uygulamanın, ne olduğundan ziyade nasıl gerçekleştirileceğini bilmekle ilgilidir.

Burada önemli olan, hangi bilgilerin mevcut olduğunun dışında “bu bilgi biçimleri arasında nasıl bir toplumsal hiyerarşi kuruluyor?” sorusudur.

Örneğin, ritüel bilgi, kamusal otoriteye dönüşürken kadınların bakım, yas veya aile belleğine ilişkin bilgileri, neden daha az görünür olabiliyor? İşte bu tür sorular, Alevi antropoloğunu doğrudan toplumsal cinsiyet ve otorite ilişkisine yönlendiriyor.

Öte yandan ve esasen; güç, otorite ve meşruiyet birbirinden ayrılıyor. “Güç”, başkalarının davranışlarını etkileyebilme kapasitesidir. “Otorite”, bu etkinin meşru kabul edilmesini içeriyor. “Meşruiyet”se, belirli bir kişinin bilgisinin, sözünün veya kararının neden kabul edilebilir görüldüğünü açıklıyor.

Bu ayrım önemlidir; zira, güçlü olmak ile otorite sahibi olmak farklı şeylerdir. Kişi aile içerisinde güçlü olabilir; ve fakat topluluk tarafından otorite olarak görülmeyebilir yahut tersine, resmî gücü bulunmayan bir yaşlının sözü, topluluk içerisinde yüksek bir meşruiyete sahip olabilir. O nedenle, “yaşlıların ne kadar güçlü olduğundan öte, hangi koşullarda otorite olarak tanındığına” bakmak gerekiyor.

Alevi bağlamında bu süreç özellikle rızalık, kuşaklararası ilişkiler ve toplumsal cinsiyet üzerinden işliyor.

Alevi antropolojisini, salt Aleviler üzerine yapılan etnografik araştırmaların bir alt alanı olarak ele almamak gerekiyor. O, Alevi toplumsallıklarının kendi kavramlarının antropolojik düşünceyle karşılaşmasını mümkün kılan bir yaklaşım olarak da değerlendirilir. Ve bu şekilde bir değerlendirme, ona rızalık, muhabbet, cem, yol ve erkân gibi kavramlar, inanç odaklı kültürel unsurlar olmanın ötesinde bilgi, otorite, meşruiyet ve toplumsal ilişki biçimleri hakkında soru üretme imkânı sağlayabiliyor.

Alevi antropolojisi, “Alevi toplumu rızalık üzerine kuruludur” gibi önceden belirlenmiş bir sonucu kanıtlamak yerine, bu kavramların gündelik pratiklerde nasıl kullanıldığını ve norm ile pratik arasında nasıl bir ilişki bulunduğunu araştırıyor.

Örneğin; rızalık, eşitler arasındaki karşılıklı bir kabul biçimi olarak ifade edilebiliyor; ve fakat yaş, toplumsal cinsiyet, ritüel statü veya aile konumu tarafların müzakere gücünü farklılaştırabiliyor.

Alevi antropolojisi, buradan hareketle, “rızalık, eşitsiz toplumsal ilişkiler içerisinde nasıl üretilmektedir?” sorusu üzerinde de duruyor ve bu soru, Alevi kavramlarını “romantikleştirmeden” teorik olarak kullanmanın temelini oluşturuyor.

Ve görülmektedir ki; Alevi toplumsallığında bilgi, inanç ve kimlik sözlü kültür, ritüel pratikler, aile ilişkileri, cemler, anlatılar ve yaşlı kuşakların bellekleri aracılığıyla “rızalık süreciyle” aktarılıyor.

Alevi antropolojisi için, “rızalık”, araştırılacak bir toplumsal ilişkidir ve bilhassa bu bağlamda, “bir kişinin otoritesi, hangi koşullarda rızaya dayalı olarak kabul edilir?” sorusunu cevaplamayı önceliyor. Cevap, yaş ve toplumsal konumdan bağımsız tutulamıyor.

Örneğin, yaşlı ile genç, kadın ile erkek, dede ile talip, aile büyüğü ile genç arasındaki ilişkilerde tarafların toplumsal - dinî konumları eşit olmayabilir ve rızalık söylemi ile güç ilişkileri arasında bir gerilim bulunabilir. Dolayısıyla, Alevi antropolojisi, rızalık kavramının nasıl kullanıldığına, ne zaman rızalık talep edildiğine ve anlaşmazlıkların nasıl yorumlandığına yöneliyor.

Kültürel ve dinî aktarım, çoğu zaman yaşlıların bilgiyi gençlere aktardığı tek yönlü bir süreç olarak düşünülebiliyor. Oysa, kuşaklararası ilişki, yaşlı ile genç arasındaki ilişkiler ağını içermiyor; hem yaşlı ile genç hem de genç ile yaşlı arasındaki ilişkiler ağıdır. Gençler yaşlıların bilgisini kabul edebilir, reddedebilir veya yeniden yorumlayabilir. Yaşlılar da gençlerin yeni deneyimlerinden etkilenebilir. Bu bağlamda, özellikle anlaşmazlık anları üzerinde yoğunlukla duruluyor.

Örneğin, “biz bunu böyle yapardık” ifadesi ile “artık böyle yapılmıyor” ifadesi arasındaki gerilim, bir ritüelin değişiminin yanı sıra “kimin” tutum ve davranışı - dinî inancı “tanımlama hakkı”na sahip olduğunu da gösteriyor. Ve kuşaklararası çatışma, kültürel aktarımın başarısızlığı değil; otoritenin müzakere edildiği bir alan olarak ortaya çıkıyor.

Alevi antropolojisinin merkezine yerleştirilebilecek temel kavramlardan biri, “kuşaklar arası aktarım”dır. Ancak, bu aktarımı yalnızca “yaşlıların bildiklerini gençlere öğretmesi” şeklinde değerlendirmek yeterli değil. Kültürel aktarım aynı zamanda bir belleğin yeniden üretilmesi sürecidir. Yaşlı kuşak geçmişi anlatırken, genç kuşak bu anlatıyı kendi dünyası içerisinde yeniden yorumluyor. Böylece, Alevi belleği hem korunuyor hem de dönüşüyor.

Yine, toplumsal cinsiyet ve görünmeyen bilgi bağlamında, yaşlı kadınların aile belleği, yas, bakım, ritüel hazırlık, gündelik etik, aileler arası ilişkiler konusundaki bilgileri yadsınamayacak önem taşıyor. Lakin, burada amaç kadınları “geleneğin taşıyıcıları” olarak göstermenin dışındadır: “Kadınların sahip olduğu bazı bilgiler neden kültürel - dinî otorite olarak tanınırken, bazıları yalnızca gündelik emek olarak görülüyor?” İşte bu noktada toplumsal cinsiyet, bilginin değerinin nasıl belirlendiğini açıklamak için ele alınıyor. Bu da “kim biliyor?” sorusunun yanı sıra “hangi bilginin bilgi olarak kabul edildiğine kim karar veriyor?” sorusunun açıklığa kavuşmasını beraberinde getiriyor.

Alevi yaşlılığı yalnızca dede figürü üzerinden incelendiğinde önemli bir alan görünmez hâle geliyor: kadınların kültürel ve ritüel bilgisi.

Yaşlı kadınlar, aile ve gündelik yaşam içerisinde birçok pratiğin taşıyıcısı olabiliyor. Yemek, lokma, yas, ziyaret, bayram, doğum, evlilik, ölüm ve aile belleğine ilişkin bilgiler çoğu zaman gündelik hayat içerisinde öğreniliyor ve uygulanıyor. Bu bilgiler, her zaman kurumsallaşmış veya “dini bilgi” olarak adlandırılmış olmayabiliyor. Buna rağmen, topluluğun kültürel sürekliliğinde önemli bir rol oynuyor.

O nedenle, Alevi antropolojisi açısından “kim bilgi taşıyıcısıdır?” sorusu önemlidir. Dede ve diğer erkek otoritelerin yanında, yaşlı kadınların deneyimlerini de araştırmanın merkezine almak, Alevi toplumsallığının daha dengeli anlaşılmasını sağlıyor.

Alevi toplumsallığında yaşlılığın antropolojik açıdan incelenmesinde, dede ve ana figürleri önemli bir başlangıç noktası oluşturuyor. Dede, yalnızca belirli bir yaşa ulaşmış erkek birey anlamında değerlendirilmemelidir. Dede figürü, Alevi inanç ve toplumsal örgütlenmesi içerisinde bilgi, otorite, ritüel ve bellek ile ilişkili bir konuma sahiptir.

Dede figürü; ritüel bilgi, topluluk ilişkileri, soy ve ocak bağlantıları, ahlâkî otorite ve tarihsel bellek gibi farklı boyutların kesiştiği bir konumda değerlendirilebilir. Ancak dede ile yaşlılık aynı şey değil. Her yaşlı birey dede olmadığı gibi, dedeliğin anlamı da yalnızca biyolojik yaş üzerinden açıklanamıyor.

Yaşlı dedelerin taşıdığı bilgi; cem yürütme ve erkân bilgisiyle sınırlı tutulamıyor. Ocaklara ilişkin anlatılar, soy ve akrabalık ilişkileri, geçmişte yaşanan olaylar, göçler, topluluklar arası ilişkiler ve Alevi inanç dünyasına ilişkin sözlü bilgiler de bu belleğin parçası olarak, yaşlı dedelerin anlatılarında, Alevi topluluklarının geçmişini anlamak açısından önemli kaynaklar sunabiliyor.

Antropolojik araştırma, dedenin anlatısını doğrudan “topluluğun gerçeği” olarak kabul etmek yerine, bir bellek ve otorite biçimi olarak ele alıyor. Dedenin anlattığı geçmiş ile genç kuşakların aynı geçmişi nasıl hatırladığı veya yorumladığı arasındaki farklılıklar da araştırmanın dikkate değer önemli bir öbeği oluyor.

Alevi antropolojisi, yaşlılığı, Alevi ritüel otoritesinin önemli bir biçimini temsil eden “Dede otoritesi”nin ötesinde ele alıyor ve değerlendiriyor. Bunun için “ritüel otorite”, “ahlâkî otorite”, “bellek otoritesi”, “ailevi otorite” ve “pratik bilgi otoritesi”ne bakarak dede olmayan yaşlıların toplumsal - dinî konumu da görünürleştiriyor.

Örneğin, yaşlı bir kadın cem yürütmeyebilir; ve fakat yas, bakım veya ritüel hazırlık konusunda belirleyici bir bilgiye sahip olabilir. Burada, onun otorite sahibi olup olmamasının dışında “hangi bağlamda, hangi bilgi üzerinden ve kimler tarafından otorite olarak tanınıyor?” sorusunun üzerinde durmak önem taşıyor.

Alevi toplumsallığında bilgi, yalnızca yazılı kaynaklarda bulunuyor. Sözlü aktarım, ritüel katılım, gündelik pratikler, aile ilişkileri ve topluluk içerisindeki deneyimler bilginin aktarılmasının önemli yolları. Bu durum, yaşlı bireylere kültürel süreklilik açısından özel bir konum kazandırabiliyor.

Yaşlı bireylerin belleğinde aile geçmişleri, göç hikâyeleri, yerel topluluk ilişkileri, ritüel deneyimleri, geçmişte yaşanan toplumsal olaylar ve gündelik yaşam pratikleri bulunabiliyor. Ancak bu bilgilerin “yaşlılarda bulunan ve gençlere aktarılan değişmez bir kültür” olarak düşünülmesi doğru değil. Zira, bilgi her aktarımda yeniden yorumlanıyor.

O nedenle, antropolojik açıdan asıl soru, hangi bilginin aktarıldığından çok, bilginin kim tarafından, hangi bağlamda ve hangi otorite ilişkileri içerisinde meşru kabul edildiğidir.

Diğer yandan, yaşlılıkla “kültürel ve / veya dinî otorite” arasındaki en önemli bağlardan biri bellek. Alevi antropolojisi, belleği geçmişin birebir korunması olarak görmüyor. “Yaşanmış geçmiş” ve “hatırlanan geçmiş” ile “anlatılan geçmiş” arasındaki farklara bakıyor. Zira, yaşlı birinin geçmişi anlatma biçimi, bugünkü toplumsal ve / veya dinî konumuyla ilişkili olabiliyor.

Alevi antropolojisi, benzer şekilde, geleneği “değişmeden aktarılan bir miras” şeklinde ele almıyor. “Bizim geleneğimiz budur” ifadesi, geçmişe ilişkin bir bilgi olabileceği gibi, “bu konuda konuşma ve karar verme hakkı bende” şeklinde bir “otorite” iddiası taşıyabiliyor. Ve o nedenle, Alevi antropolojisinde “gelenek”, geçmişin aktarılması kadar geçmiş üzerinde söz söyleme hakkının müzakere edildiği bir alan.

Bu perspektiften bakıldığında, yaşlı dedelerin ve kadınların anlatıları, geçmişe ilişkin kişisel hatıralar olmanın ötesinde, Alevi belleğinin nasıl oluşturulduğunu, nasıl korunduğunu ve nasıl dönüştüğünü anlaşılmasını sağlayan antropolojik verilerdir.

Cem, Alevi toplumsallığında kuşaklararası ilişkilerin gözlemlenebileceği önemli ritüel bağlamlardan biri. Ancak, cem yalnızca geçmişten gelen bir geleneğin tekrarlandığı bir alan olarak görülmemelidir.

Cem sırasında kim konuşur, kim dinler, kim ritüele katılır, hangi bilgiler aktarılır ve gençler bu bilgileri nasıl yorumlar? soruları, ritüelin aynı zamanda bir öğrenme ve toplumsallaşma alanı olduğunu gösteriyor.

O hâlde, yaşlı kuşaklar ile genç kuşaklar arasındaki ilişki, basit bir “bilgi aktarımı” modelinden daha karmaşıktır. Yaşlılar geçmiş deneyimlerini aktarırken, gençler değişen toplumsal koşulların etkisiyle ritüellere yeni anlamlar kazandırabiliyor. Böylece Alevi kültürü aktarılmakla kalmıyor; her kuşakta yeniden üretiliyor.

Bu noktada, sözlü tarih çalışmaları önemli bir bakış açısı sunuyor. Yaşlı dedeler, analar ve diğer topluluk üyeleriyle yapılacak derinlemesine görüşmeler aracılığıyla “Geçmişte Alevi olmak ne anlama geliyordu?”, “Ritüeller nasıl gerçekleştiriliyordu?”, “Bilgi kimden öğreniliyordu?”, “Göç ve kentleşme Alevi yaşamını nasıl değiştirdi?” gibi sorulara cevaplar aranabilir.

Alevi antropolojisinin merkezine yerleştirilebilecek temel kavramlardan biri “kuşaklar arası aktarım”dır. Ancak, bu aktarım “yaşlıların bildiklerini gençlere öğretmesi” şeklinde değerlendirilmemelidir. Kültürel aktarım, aynı zamanda bir belleğin yeniden üretilmesi sürecidir. Yaşlı kuşak geçmişi anlatırken, genç kuşak bu anlatıyı kendi dünyası içerisinde yeniden yorumluyor. Böylece Alevi belleği hem korunuyor hem de dönüşüyor.

Alevi antropolojisi, yaşlılık bağlamında “Alevi toplumsallıklarında yaşlıların bilgi ve deneyimleri hangi koşullarda meşru kültürel ve / veya dinî otorite olarak tanınıyor; bu tanınma rızalık, toplumsal cinsiyet ve kuşaklararası müzakere tarafından nasıl şekillendiriliyor?” konusunu irdeliyor. Bunun için de şu soruları soruyor: “Hangi bilgi biçimleri yaşlılar açısından kültürel ve / veya dinî otorite üretiyor?” “Rızalık, yaşlıların otoritesinin kabul edilmesi veya sorgulanmasında nasıl işlev görüyor?” “Yaşlı kadınların ve erkeklerin bilgi ve otorite biçimleri genç kuşaklarla ilişkilerinde nasıl farklılaşıyor?”

Burada, göç ve dijitalleşme, bu ilişkilerin değiştiği bağlamlar olarak değerlendiriliyor.

Dolayısıyla, Alevi antropolojisi, “Alevi toplumunda yaşlılık nasıl yaşanıyor ve Alevi yaşlılar geleneği ve / veya dinî nasıl aktarıyor?”dan ziyade “Alevi toplumsallığında “Alevi toplumsallığında yaşlıların bilgisi hangi koşullarda kültürel otoriteye dönüşüyor ve yaşlılar belleğin, ritüel bilginin ve topluluk kimliğinin kuşaklar arasında aktarılmasında nasıl bir rol oynuyor?” üzerinde yoğunlaşıyor.

Alevi antropolojisi, bilginin nasıl tanındığını ve otoriteye nasıl dönüştüğünü ayrıntılı biçimde ortaya koyabilmek ve bütün bunları ele alabilmek, inceleyebilmek için nitel, etnografik ve karşılaştırmalı araştırma yapıyor ve şu sorulara da cevap arıyor:

“Yaşlılık Alevi topluluklarında nasıl tanımlanıyor?” “Yaşlıların hangi bilgileri değerli kabul ediliyor?” “Dede ve ana figürlerinin bilgi ve otoritesi nasıl kuruluyor?” “Yaşlı kadınların hangi kültürel bilgilerinin görünür, hangilerinin görünmez kaldığı söylenebilir?” “Cem ve diğer ritüeller kuşaklararası öğrenme açısından nasıl işliyor?” “Ölüm, yas ve rızalık pratikleri kuşaklar arasında nasıl değişiyor?” “Genç kuşaklar yaşlılardan öğrendikleri Alevi pratiklerini nasıl yeniden yorumluyor?” “Kentleşme, göç ve dijitalleşme yaşlıların kültürel otoritesini nasıl dönüştürüyor?” “Yaşlıların geçmiş anlatıları ile gençlerin Alevilik deneyimleri arasında hangi süreklilikler ve kopuşlar bulunuyor?”...

Bununla birlikte, yaş, toplumsal cinsiyet ve ritüel statü bakımından karşılaştırılabilir farklı deneyimler elde edebilmek için belirlenen örneklem, istatistiksel temsil amacı taşımıyor.

Yaşlılarla yaşam öyküsü görüşmelerinde çocukluk, aile, göç, Alevilikle ilişkilenme, ritüel deneyimler, bilgi edinme, gençlerle ilişkiler, yaşlanma üzerinde duruyor. Kuşaklararası görüşmelerde yaşlıların anlattıkları deneyimleri, gençlerin anlatılarıyla karşılaştırıyor. Cem, muhabbet, toplantı, anma ve gündelik etkileşimleri gözlemliyor. Kim konuşuyor, kim dinliyor, kime danışılıyor, kimin sözü kararı etkiliyor sorularını irdeliyor.

Etkileşim içerisinde görünür hâle gelen bir ilişki olan “otorite”ye özgü “otorite anları”nın analizini yapıyor; burada görüşüne danışılan kişinin sözünün kabul edilmesi, itirazla karşılaşması, gençler tarafından sorgulanması, “geleneği” ve dinî inancı tanımlaması, bir anlaşmazlıkta arabulucu olması gibi durumlar inceleniyor.

Bununla, “bu kişi otorite sahibi midir?” sorusundan, “bu kişi hangi durumda, kimin karşısında ve hangi bilgi üzerinden otorite olarak kabul ediliyor?” sorusuna geçiş yaparak durumu anlamaya çalışıyor.

Bilgi, tanınma, meşruiyet, otorite, rızalık, kuşak, toplumsal cinsiyet, bellek, gelenek, dinî inanç ve temsil konularındaki verilere, ortaya çıkan yeni kavramları ve beklenmeyen karşılaşmaları da dahil ediyor.

Bilginin bulunduğu ve fakat otoritenin oluşmadığı durumlar ile bilginin tanındığı ve otoriteye dönüştüğü durumları göz önüne alıp karşılaştırarak, yaş ile kültürel ve dinî otorite arasındaki ilişkinin mekanizmasını, bilginin üretildiği ilişkinin bir parçası olan araştırmacının sahadaki konumunun üretilen bilgiyi etkilediğini, yadsımadan analiz ediyor.

Yaşlılığın doğal olarak otorite ürettiği varsayımını sorgulayarak; rızalık, muhabbet ve cem gibi kavramlarını bilgi ve meşruiyet üzerine düşünme araçları olarak ele alıyor. Otoritenin tanınma, meşruiyet ve müzakere süreçlerinden “nasıl” üretilebildiğini veya üretilebileceğini araştırıyor.

Alevi toplumsallıklarında yaşlılığın, kendiliğinden bir bilgelik veya kültürel ve / veya dinî otorite kaynağı olup olmadığının; yaşlılığın otoriteye “nasıl” dönüştüğünün veya dönüşüp dönüşmediğinin; hangi bilgi biçimlerinin toplumsal olarak tanınmasına ve meşru kabul edilmesine bağlı olduğunun anlaşılmasına yol açarak; rızalığın ilişkiler içerisinde sürekli müzakere edilen bir meşruiyet biçimi olarak incelenmesini mümkün kılıyor. Zira, yaşlıların sahip olduğu deneyim, bilgi, bellek ve toplumsal ilişkilerin kendiliğinden otorite üretmiyor; bilgi, ancak belirli toplumsal, kültürel ve / veya dinî koşullarda tanındığında meşru kabul edilebiliyor ve otoriteye dönüşebiliyor. Ve yaşlılık, bilgi, meşruiyet, rızalık, toplumsal cinsiyet ve kuşaklararası müzakerenin kesiştiği dinamik bir toplumsal ve / veya dinî konum olarak yeniden düşünülüyor. | @ismailenginhd [16.8.2026]