Bu Blogda Ara

25 Mart 2019 Pazartesi

Abdülbaki Gölpınarlı’da Pir Sultan Abdal

Doğu Perinçek ve Esat Korkmaz “Laiklik Nedir? Aleviler Niçin Laik Olmak Zorundadır?” [İstanbul 1998, 176 S.] adıyla Şahkulu Sultan Külliyesi Vakfı Yayınları’nda, ortaklaşa bir kitap kaleme alıyor. İki yazarlı ve bölümlü kitabın “Laiklik Nedir?” bölümünü Doğu Perinçek; “Alevilik ve Laiklik” – “Aleviler Niçin Laik Olmak Zorundadır?” bölümünü Esat Korkmaz yazmış:

24 Mart 2019 Pazar

Ali’siz Alevilik Hakkında Ne Dediler: Nejat Birdoğan

Faik’in kitabını ben, bilime çok yakın buluyorum. (...) Faik’in kitabını Anadolu Alevileri’nin akılcı yanına, çok büyük ışık tutan bir kaynak olarak görüyorum ve kutluyorum. (...) Biz İslam çıkışlı değiliz ve biz doğrudan eski karma inançların ortaya koyduğu şekilde bağımsız bir Alevi dinindeyiz.” [Nejat Birdoğan, 1997]

21 Mart 2019 Perşembe

Nevruz / Newroz / Nouruz / Nowruz / Navruz / Mart Dokuzu / Kırklar...

Nevruz / Newroz / Nouruz / Nowruz / Navruz / Mart Dokuzu / Kırklar..., kutlu olsun. Nevruz'da, yayınlanmamış karalamalarından bir örnekle, Prof. Orhan Acıpayamlı’yı anıyorum:

20 Mart 2019 Çarşamba

Ali’siz Alevilik Hakkında Ne Dediler: Ali Balkız

"(...) Ali’nin Alevi olmadığını, hatta bugünkü Aleviliğin fikir kaynağı olabilecek düşüncelerin üzerine kılıçla ve ateşle gittiğini, onun iyi bir Sünni olduğunu, (...) Kureyş kabilesi içerisindeki taht kavgalarının aileler arası bir kavga olduğunu, fikirsel ayrılıklar taşımadığını belgeleriyle önümüze seriyor." [Ali Balkız]

19 Mart 2019 Salı

Tahtacı ve Alevi Kimliği Arasındaki Örtüşme, Ayrışıyor mu?

İzzettin Doğan ve Cem Vakfı olmasaydı, karşıtı diğer Alevi kurumlarının varlığı nasıl şekillenirdi? Veya tam tersi, diğer kurumlar mı İzzettin Doğan’ın kimliğine ya da Cem Vakfı’na görüşleriyle “hayat” veriyor ve anlam kazandırıyor? 

17 Mart 2019 Pazar

Murat Belge’nin ‘Aleviler’i

“Aleviler, Türkiye Cumhuriyeti sınırları içinde yaşayan çeşitli azınlıkların en önemlilerinden biridir, çünkü sayıları toplumsal ve siyasi hayatta ağırlıklarını duyurmalarına yetecek bir toplama ulaşmaktadır. Bu önemli azınlık Türkiye’nin sol siyaseti içinde de belirli bir rol oynar.” [Murat Belge] 

16 Mart 2019 Cumartesi

'Alevilik İslamiyet’ten önce doğdu'

“Anadolu’daki dedelik müesse[se]sine baktığımız zaman, dedelerin yüklendiği fonksiyonların çok büyük bir kısmı Şaman’ın yüklendiği fonksiyonla aynı.” [Dr. Attila Erden]

13 Mart 2019 Çarşamba

Yoldaş!

Tunceli denince, dut yemiş bülbüle dönen “Yoldaş”; ikinci ve son kez sorayım: Bak, ben bir daha ve yeniden güçlü bir şekilde “Komünist Başkan” “Fatih Mehmet Maçoğlu” diyorum... Ya sen? Ha gayret “Yoldaş”, ha gayret... Az kaldı... Ne diyorsun? Duyamıyorum?

2 Mart 2019 Cumartesi

'Hipotezini sunmalıdır!': Madem merak ettin, işte sunuyorum...

Tam iki yıldan beri hipotezimi belirtiyorum, sen anlamamışsan ne yapayım? “Aleviliğin İslam dışı anlayışının tarihsel bir temele, belli sosyal olgulara dayanan sosyal tabanı ve bu sosyal tabanı besleyen düşünürleri vardır.” Şimdi veya önceden beri: 

26 Şubat 2019 Salı

Dersim, Kutsal Topraklar ve Xızır’ın Dili

Zaman zaman okuyorum: “Dersim, kutsal topraklar” olarak kaydediliyor. Kuşkusuz, Dersim Dersim’de doğan yahut kökeni oraya gidenler veya oradaki ocaklarla ilintisi olanlar için, “kutsal addedilebilir”. Bu, çok doğaldır. Ama sadece o kadar:

21 Şubat 2019 Perşembe

Anadil Günü

“İnanç”la ilgili tüm kurumları tarumar, “dogma”ları yerle yeksan edilmiş. “Kutsal” namına birşey pek kalmamış. İbadet ve uygulamaları, onların kökü dahi “sorgulanmış”... Şimdi “kutsalıma dokunma” diyor: 

20 Şubat 2019 Çarşamba

Alevilik Nasıl Öğreniliyor; Dedelik Kurumunun ve Aleviliğin Geleceği?

Samsun’da 2009 yılında yapılan bir araştırmanın verileri, Vezirköprü yöresinde yaşayan Alevilerin yüzde 71’inin “Pirlik (Dedelik) sisteminin gün geçtikçe bozulduğu”nu, yüzde 20’sinin de “kısmen” bozulduğunu ifade ettiğini ortaya koyuyor:

19 Şubat 2019 Salı

Alevilikte Düşkünlüğün Fonksiyonu Kalmadı...

Son yıllarda Canların sık kullandıkları bir kavram “düşkünlük”. Dini-hukuki bir müeyyide ve onunla karşılaşan Canların ait olduğu dini grupların dışına itilmesini içeriyor. Ne var ki, artık Canlar birbirlerini sürekli düşkün olmakla itham eder oldu: 

18 Şubat 2019 Pazartesi

Tarihçi ve Ozan

“Hüseynî’yim Alevî’yim ne dersin” [Pir Sultan]

“Meşrebi Huseynî ismi Alevî
Muhammed Alî’ye çıkar yolları” [Kul Himmet]

11 Şubat 2019 Pazartesi

Özetle: Alevi – Alevilik Hakkında Bakışım

Prof. Dr. Sabri Çakır, geçtiğimiz yıl yayınlanan “Alevi - Bektaşi İnanç ve Değerleri – Göller / Teke Yöresi Araştırmaları” [Semerci Yayınları: 154, İstanbul 2018, 228 S., ISBN: 978-605-9387-44-6] adlı eserinde “Niyazlar’da Kadın” başlığı altında çok önemli bir ampirik araştırmanın sonuçlarına yer veriyor (ibid, 104-121):

6 Şubat 2019 Çarşamba

Hacıbektaş Müzesi (Hacı Bektaş Veli Külliyesi) ziyaretçileri, 2018 yılında yüzde 11,17 oranında azalmış

Kültür ve Turizm Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Merkez Müdürlüğü’nün “Müze ve Örenyerleri Ziyaretçi İstatistikleri”ne göre, “Hacıbektaş Müzesi”ni (Hacı Bektaş Veli Külliyesi) 2016’da 306.292 kişi; 2017’de 498.880 kişi ve 2018’de 443.160 kişi ziyaret etmiş. 2016 yılına göre, 2017’de ziyaretçi sayısı yüzde 62,88 artarken; 2018 yılında bir önceki yıla, yani 2017’ye göre, yüzde 11,17 azalmış: 

4 Şubat 2019 Pazartesi

Hacıbektaş Deklarasyonu'nun İnanç Kurumu da Oluştu...

“Hacıbektaş Deklarasyonu” söz konusu manifestoyla sosyal tabanın dışında örgütsel yapı ile destek bulurken; PSAKD, AKD, HBVAKV ve ABF’nin oluşturduğu “İnanç Kurulu” ise, “Hacıbektaş Deklarasyonu”nun “inançsal ayağı”nı tamamlıyor:

3 Şubat 2019 Pazar

Hacıbektaş Deklarasyonu Bir Manifesto ile Hayat Buldu...

03.02.2019 günü Ankara’da Hacı Bektaş Veli Anadolu Kültür Vakfı’nda Alevi Dernekler Federasyonu (ADFE), Alevi Vakıflar Federasyonu (AVF), Alevi Bektaşi Federasyonu (ABF), Hacı Bektaş Veli Anadolu Kültür Vakfı (HBVAKV), Pir Sultan Abdal Kültür Derneği (PSAKD) ve Demokratik Alevi Dernekleri (DAD) adına yapılan 7 sayfalık ortak açıklamada “Aleviler cümle dinlere saygılıdır. Lakin kendi yolu vardır. Bunu kalıplara sokmaz. ‘Mezhep’, ‘din’, ‘içinde’, ‘dışında’ kavramları ve tartışmaları Aleviliği anlamak için yeterli değildir.” deniyor:

2 Şubat 2019 Cumartesi

Avusturya Alevi Diasporası’nın AİHM’ye Başvurusu Yapması Bekleniyor...

AİHM’de Alevilik tanımlamasına girilmediği kanaatindeyim. Grubun kendini nasıl tanımladığına bakıldığını düşünüyorum. Bununla birlikte tanımlamada, ibadette – uygulamada, bunları taşıyan – yürüten kurumlarda ve kaynaklarla, sosyal tabanlar arasında ciddi bir farklılık olduğunu ortaya koyabilmeleri gerekiyor: 

31 Ocak 2019 Perşembe

Avusturya’daki Alevi Diasporası’nın Davası Sonuçlandı...

Avusturya’da Avusturya ABF öncülüğünde oluşan “Alevi Diasporası”nın ilk hukuki sınavı başarısızlıkla sona erdi. Aleviliğin “özgün inanç” olarak tanınmasını ve bunu savunan kurumun da “inanç toplumu” olarak Alevileri temsil edebilmesi için yürütülen dava – beklediğim üzere – Avusturya ABF’nin aleyhine sonuçlandı. Söz konusu dava, daha önce de vurguladığım gibi AİHM’ye gidecek. Orada görülecek davada – ki o kimlik tanınma problematiği üzerine kurgulanacak – Avusturya ABF’nin kazanma ihtimali hayli yüksek:

27 Ocak 2019 Pazar

Alevi Diasporası Avusturya’da Oluştu

Avrupa Alevi Birlikleri Konfederasyonu ve Almanya Alevi Birlikleri Federasyonu Başkanı Hüseyin Mat, 25 Ocak 2019 günü Viyana Adalet Bakanlığı önünde yaptığı konuşmada, “Haklıyız. Alevilik haktır, vardır, kendine özgü inançtır. (...) Bizim kutsalımız yaratmış olduğumuz örgütümüzdür, kurumumuzdur, biraraya gelmemizdir” diyor:

24 Ocak 2019 Perşembe

Avusturya Alevilerinin İslam – İçi / İslam - Dışı Davası ve Alevi Diasporası

Bir süreden beri, Avusturya’da Viyana Yüksek İdari Mahkemesi’nde devam eden, Aleviliğin İslam – içi ve İslam – dışı anlayışları arasında süren, “İslam Yasası” şemsiyesi altına girmek istemeyen, yasa nezdinde “İslami bir mezhep” nitelenmesine karşı çıkıp Aleviliği “özgün inanç” olarak “tanımlayan” Avusturya ABF’nin başvurusunu içeren dava, karar aşamasına gelmiş:

22 Ocak 2019 Salı

(Sözel) İnancın – bazılarının orijinali olmayan – (Yazılı) Kaynakları

CHP’den istifa eden Hacıbektaş’ın hâlihazırdaki Belediye Başkanı sayın Ali Rıza Selmanpakoğlu, önümüzdeki yerel seçimlere “bağımsız” Belediye Başkanı Adayı olarak gireceğini açıklamış. En büyük icraatı, Hacı Bektaş Veli Anma Törenleri ve Kültür Sanat Etkinlikleri’nin tarihini değiştirmek olduğu, yakın dönem Alevi tarihini bu şekilde dumura uğrattığı için, ona “kırmızı kart” gösteriyor; her zamanki gibi, “Recai Aksu” diyorum:

Buyruk – Kimi Eserler Bibliyografyası

Doğan Kaplan 2008 yılında “Buyruklara Göre Kızılbaşlık” başlıklı doktora tezini sunuyor. Buna göre, Sefer Aytekin tarafından günümüz Türkçesine çevriliyor, ilk kez. “Tahtacı Buyruğu” olarak da biliniyor; zira Tahtacılar arasında bulunan ve İzmir nüshasından yapılan çeviriyi içeriyor. Orijinal adı “Hâzâ Menâkıb-ı İmam Cafer Sadık kaddesallahu sırrahu’l-aziz”. Sefer Aytekin kısaca “Buyruk” adını vererek yayınlıyor:

21 Ocak 2019 Pazartesi

Tahtacı Türkmen Alevileri İnanç Boşluğu Girdabına Giriyor...

Ümmü Bulut, 2014 yılında Tahtacılar üzerine “Sosyolojik Açıdan Tahtacı Grupların Araştırılması (Muğla Örneği)” başlıklı bir ampirik çalışma yapıyor. Çalışma, Türkmen Alevileri Tahtacıların inanç ve, kültür alanında yaşadığı “değişimler dönüşümler”in neler olduğunu irdeliyor:

20 Ocak 2019 Pazar

Dava Öncesi Avusturya Alevilerinden Ardı Ardına Açıklamalar Var...

Geçtiğimiz günlerde, Avusturya Alevi İnanç Toplumu (ALEVI) İnanç Kurulu Başkanı Yüksel Bilgin ile ALEVI İcra Kurulu Başkanı Hasan Ayık “Hak-Muhammed-Ali yol ve öğretisine sahip çıkma” çağrısı yapıyor. Çağrıya uyan 85 Dede ve Ana, 19 Ocak 2019 günü Viyana Şah Hatayi Cemevi’nde biraraya geliyor. Öte yandan, Avusturya Alevi Birlikleri Federasyonu da Avrupa Alevi Birlikleri Konfederasyonu’yla birlikte “Avusturya'da Zorunlu İslamlaştırmaya Hayır!!! Alevilik vardır! Alevilik Haktır! 25.01.2019 tüm bileşenlerimiz ile cem oluyoruz...” diyor:

Liberal Aleviler ve Yeni Gençlik Hareketi – Geleceğe ve Geçmişe Yönelim

1990’larda Alevilik kamusal alana taşınır, Aleviler kimlik sorununu dışarıya yansıtırken, buhrandaki Türkiye “Sol”u Aleviliği “yeniden keşfediyordu”. Bu meyanda ünlü liberal söylem “bırakınız yapsınlar, bırakınız geçsinler”, yeni bir biçimle Aleviliğe aşılanıyor ve 2000’li yılların düsturu haline geliyordu: “Bırakınız herkes Aleviliği kendince, istediği ve bildiği gibi yaşasın!” “Sol” liberalleşirken “Aleviliği dönüştürüyor”du: 

19 Ocak 2019 Cumartesi

Hızır ve Hızır Orucu

Hollanda’dan Davut Sever Dede, 2019 yılı “Hızır Orucu” tarihlerini veriyor: 15-16-17 Ocak / 22-23-24 Ocak / 29-30-31 Ocak / 05-06-07 Şubat / 12-13-14 Şubat. Davut Dede, “Hızır Orucu üç gün tutulur. Yukarıda gösterildiği gibi kim hangi tarih ve haftada Hızır Orucunu tutarsa tutsun kabul”dür, “bu günler salı, çarşamba ve perşembe günleridir” diyor:

18 Ocak 2019 Cuma

Yeni Köleler...

İdeolojiler dine dönüşürken, ideologlar kendi dinlerini kuruyor. İdeolojinin savunurları – taraftarları, artık bu “dinlerin” biatçıları – müridleri. İdeolojinin “fonksiyonerleri”, yeni “tebliğciler” olarak biatçılarının veya müridlerinin “iman”larının çerçevesini çiziyor... Lidere “tapınma kültü” Tanrılaştırılmış bir şekilde karşımıza çıkıyor: 

17 Ocak 2019 Perşembe

Aleviliği Tanımlamada Yeni Trend

“Ne İslamın içinde, ne İslamın dışında”... İçinde değil, İslam elbisesine sığmaz; dışında değil, ondan etkilenmiştir. Yani, kendine özgü... Yeni trend bu! Uzlaşmacı. Keskin değil. Lakin tanım değil, tanımlamıyor – betimlemiyor. Öte yandan, bu açıklama, din ve dinler tarihi açısından birşey ifade etmiyor: 

15 Ocak 2019 Salı

Aleviler AB’ye İlgilerini Azaltıyor?

Alevilik “messenger”lar aracılığıyla çet odalarında da yürütülüyor. Umuma açık odalar bunlar. Çetçiler arasında cem bağlanıp, semahlar dönülüyor. Dedeleri var, dikme veya ocakzade olup olmaması önemsiz; mp3 zakirleri her daim hazır. Tevhidler, deyişler, arada da “klam”lar:
 

14 Ocak 2019 Pazartesi

Aleviler Arasında Oluşması Muhtemel Dip Dalganın Fay Hatları

49 temsilci ile 12-13 Ocak 2019 tarihlerinde Alevi Düşünce Ocağı ve Elazığ Cem Kültür Vakfı tarafından ortaklaşa yapılan “Anadolu Alevi Buluşmaları – Elazığ” toplantısının sonuç bildirgesinde, “Cemevlerinin imar barışı çerçevesinde yapı kayıt belgelerinin ilgili bölümlerinin ‘ibadethane’ olarak tescili için girişimde bulunmaları gerektiği” ifade ediliyor. Ayrıca, “Ali’siz Alevilik söyleminin inançlı Alevilerin gündeminde olmayan bir konu” olduğu vurgulanıyor. “Cemevi mimarisinin oluşamadığı konusuna vurgu yapılarak hiç değilse cemevlerinin bir ortak sembol geliştirerek tanınırlık sağlanmasının önemi” üzerinde duruluyor: 

Alevi Dili ve Söylemi de Değişti: Hızır Paşa’dan Hınzır Paşa’ya


“Canlar” artık “birbirlerine” “Hızır Paşa” o da yetmezse “Hınzır Paşa” diyorlar. Gençler ve çocuklar bunu “örnek” alıyorlar:

11 Ocak 2019 Cuma

Dip Dalga Güç Kazanıyor

Dip dalga güç kazanıyor: İnanç bir ihtiyaç. Yeri doldurulamazsa boşluğu dolduran çıkar:

Alevi Öğrenci ve Velilerin Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Derslerine Bakışları

Öğrencilere “Sizce Aleviliğin İslam inancıyla bağı aşağıdakilerden hangisidir?” sorusu yöneltiliyor: Yüzde 15’i “Aleviliğin İslam inancıyla hiçbir bağının olduğuna inanmıyorum”, yüzde 61’i “Alevilik İslam inancının farklı bir yorumudur”, yüzde 22’si “Alevilik ve İslam konularında bilgi sahibi değilim” seçeneklerine yöneliyor ve yüzde 2’si bu soruya cevap vermiyor: 

10 Ocak 2019 Perşembe

Abdallarda Sünnileşme – Alevilerdeki İbret Verici Dinsel Değişim

Ursula Reinhard, 2001’de yayınlanan “Die Musik der Alewiten” adlı makalesinde “Günümüzde âşıkların deyişleri, 15.-16. yüzyıldan kalan Hatayi (Şah İsmail) ya da 16. yüzyıldaki Pir Sultan Abdal kaynaklı olsalar da en eski Avrupa notasıyla yazılmış deyişler – nefesler, 17. yüzyıldandır. Bunlar, Ali Ufki ya da gerçek adıyla Polonyalı bir savaş esiri olan Albert Bobovsky tarafından notaya alınmıştır.” diyor:

7 Ocak 2019 Pazartesi

Yeni Alevilik Deklarasyonu ile Orthodoxie ve Heterodoxie Kavramları

Bildiriyi ciddiye alıyorum ve irdeliyorum. Aleviliği Göbeklitepe’ye ve Hititlere indirgeyenlere de dikkat kesiliyorum, “saçmadır” deyip kestirip atmaktansa, ne demek istediklerini ve niçin böyle dediklerini ise anlamaya çalışıyorum. Dogmaları sınamadan, önyargıları yıkmadan; sadece kızabiliriz! Ancak, anlayamayız:
 

Geleneksel Alevilik mi? – Alevi ve / veya Alevilik Geleneği mi?

Bir yandan gelenek – modernite çatışması yaşarken, diğer yandan moderniteye uygun yeni gelenek oluşuyor: “Geleneksel Alevilik mi?” yoksa “Alevi ve / veya Alevilik geleneği mi?” Bugünün yenisi, yarının geleneği değil mi? 14. yüzyılda Pir Sultan veya Hatayi yoktu:

5 Ocak 2019 Cumartesi

Avusturya Alevilerinin Davası Hakkında Düşünce: Bir Komplo Teorisi Yazdım

Muhtemelen dava Avrupa İnsan Hakları mahkemesi’ne gidecek. O halde, hazırlık AİHM için. Amaç, iç hukuk yollarının tüketilmesi... Bu bağlamda, hukuken AİHM’de bir şey çıkacağını düşünüyorum: 

4 Ocak 2019 Cuma

Alevilerin / Aleviliğin Bölünmesi - Ayrışması Davası

Ne dersiniz? Açıklama yapacak mı? Bence yapmayacak. Muhtemelen destekledi... “Desteklemedim” diyebilecek mi? Muhtemelen hayır! O halde, diğeri “ben bundan destek almadım” diyebilecek mi? Hayır! Ne diyebiliyor? “Bağımsızım”! Mektubu veren neden açıklama yaptı? İş üstünde yakalandı. Ve acemi. Diğeri, pişmiş – kırk kaynamış. Tecrübeli:

Çelebi Postnişinlerin Açıklamasına Bir Değinme

Recai Aksu, Hacıbektaş Belediye Başkanlığı’na layık bir isimdir. Değişik görüşte ve kesimlerdeki Alevilerden destek alabilen ender insanlardan biridir. Ayrıştırıcı değil, bütünleştiricidir. Ve inanan, inandığı gibi yasayan; yardım eden, yardımlarını söylemeyen bir Candır. Dosttur. İnsanın doğumundan ölümüne değin yanındadır. Emekleri çoktur. Hatırlatmak isterim: